یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨٣ - ارزش ایمان و عقیده و آرمان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٤٨٣

ثانیاً خاصیت ایمان مذهبی این است که مذهب نوعی توجیه جهان است که پیروی از ایده و آرمان مذهبی امری موافق با طبیعت جهان میگردد نه برخلاف جریان خشک و مادی و لایشعر جهان. انسان خود را به روح جهان و جهان را با روح خود متصل میبیند [١] و ایندو را هماهنگ احساس میکند. احساس تنهایی و غربت انسان را از بین میبرد. بنا بر جهان بینیهای مادی، انسان باید غایاتی برای کارهای انسانیاش خلق کند تا کارش برای خودش قابل توجیه باشد، برخلاف جهان بینی مذهبی که غایات مطلوب در خود جهان وجود دارد. علت امر همان است که ویلیام جیمز گفت که دنیای مذهب، هم از نظر قیافه با دنیای مادی متفاوت است و هم از نظر عناصر که در ساختمان عالم به کار رفته است.

بعلاوه، همچنان که در ورقه «دین و مذهب، جهان بینی مذهبی و جهان بینی غیرمذهبی» گفتیم، ایمان غیرمذهبی صددرصد جنبه ایده آلیستی و فکرپرستی دارد نه جنبه واقعیت پرستی و رئالیستی. تنها ایمان مذهبی است که واقعاً بر یک جهان بینی منطبق بر ایمان استوار است. پس خصوصیت دیگر ایمان مذهبی این است که بر یک جهان بینی استوار است که منطبق با این ایمان است؛ تنها این نیست که خوب است چنین بود و باید چنین بود، بلکه این است که جهان چنین است. وقتی که روشن شد که جهان مثلًا بر حق و عدالت و عکس العمل خوب و بد و بر بقا و جاودانی و بر آگاهی نیروی مدیر عالم است، خود به خود نتیجه گیری منطقی آن طرز تفکر همان ایمان است؛ اما در جهان بینی غیرمذهبی، همه ایدهها و ایمانها امر است و تکلیف است و فرمان است و انشاء است.

بعلاوه، همچنان که در ورقههای «نظر دانشمندان درباره دین» نقل کردیم، اریک فروم و دیگران معتقدند که امکان ندارد انسان از نوعی