یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٠٥ - یادداشت انسان کامل، مکتب عقل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٣٠٥

وسیلهاش تحقیق و استدلال، پس ایمان اسلام همان حکمت نظری و کمال عقل نظری است.

د. ایمان خود اصالت دارد، یعنی خود فی حد ذاته کمال نفس است زیرا کمال عقل است که من حقیقی و واقعی انسان است. ارزش ایمان ارزش مقدماتی نیست. هدف از ایمان و معرفت استدلالی اصول دین چیزی غیر از خود ایمان نیست. آن چیزی هم که کمال قوه عملی است یعنی عدالت، از آن جهت کمال است که بدن و قوای غیرعقلی در حالی از تعادل قرار میگیرند که مانع توجه عقل نظری به مافوق خود نمیشوند. پس درواقع دو کمال برای نفس نیست، کمال عملی مقدمهای است برای کمال نظری.

این است اصول چهارگانه کمال انسان در این مکتب.

از این چهار اصل، اصل اول به هیچ وجه مورد قبول اسلام نیست. از نظر اسلام نمیتوان پذیرفت که جوهر انسان عقل به معنی فکرکردن و اندیشه است. فکر و اندیشه و تصورات و تصدیقات راستین شاخهای از وجود انسان است نه تمام وجود انسان.

اصل دوم که برای عقل حجیت و سندیت و واقع نمایی قائل است مورد قبول اسلام است، زیرا اولًا ضرورت تحقیق استدلالی در اصول دین دلیل بر مدعاست. ثانیاً در روایات اسلامی، عقل حجت باطنی و نبی باطنی خوانده [شده] است و دو حجت، مکمل یکدیگر دانسته شدهاند (در ورقههای «عقل» برخی روایات مبتنی بر اینکه پیامبر هر قومی از نظر عقل اکمل مردم است آوردهایم، همچنین روایت هشام و غیره). استدلالات عقلی ائمه در معارف اسلامی که در مقدمه جلد ٥ (اصول فلسفه) به آنها اشاره شده است و همچنین برخی استدلالات عقلی قرآن مؤید این مدعاست. پس اصل دوم مورد قبول اسلام [است.].

اصل سوم مورد قبول نیست. در ایمان اسلامی عنصر معرفت و شناخت هست (برخلاف ایمان مسیحی) ولی ایمان شناخت محض