یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٧ - اصلاح و تجدد دینی ( موضوعات )

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٢٢٧

ارتجاعی داشت.

١٨. در دو قرن اخیر، هم در میان اهل تسنن و هم در میان شیعه نهضتهایی رخ داده ولی بنا [بر] تفاوت نظام روحانی شیعه و سنی که روحانیت شیعه مقتدر است اما عوام زده و روحانیت سنی آزاد است ولی نوکر حکومتها، نهضتهای شیعی عملی و ضدحکومتی بوده مثل نهضت تنباکو، نهضت عراق، نهضت اصفهان، تبریز، مشهد و اخیراً قم، و نهضت اهل تسنن بیشتر فکری بوده است که از زمان سید جمال تا عصر ما کم و بیش ادامه داشته و تنها نهضت اخوان است که عملی و مذهبی بوده است و کم و بیش نهضت سنوسی در الجزایر و نهضت وهابی در حجاز و نهضت متمهدی سودانی در سودان و نهضت قادیانی در هند و نهضتهای ضد استعماری هند.

١٩. نهضت اخیر و معاصر روحانیت در ایران که مرکزش فعلًا قم است و نجف نیز به اعتبار تبعید آقای خمینی در نجف، یک نهضت ضداستبدادی است ولی باید از حالت تک بعدی درآید. این نهضت نیز نظیر نهضت تنباکو قدرت فراوان دارد و حکومت ایران را مستأصل کرده است.

٢٠. آفات نهضت:.

الف. نداشتن تز اصلاحی جامع و شعارهای جدید علاوه بر شعارهای ضد استبداد.

ب. نفوذ اندیشههای غیراسلامی در جامه اسلام، از قبیل اندیشههای مارکسیستی و غیره.

ج. کهنه گرایی و عوام زدگی که همیشه گریبانگیر بوده است.

د. بیماری همیشگی یعنی بسنده کردن به زمین زدن حریف و بعد به حال اول برگشتن، یعنی همان چیزی که در عراق و در مشروطیت پیش آمد یعنی نتیجه گیری و ثمره چینی نکردن و موقع ثمر، کار را به دیگران واگذاشتن.

ه. افراط در تجدد و تفریط در جمود و سنت گرایی.

٢١. اگر بحث نهضتهای فکری یا عملی و انقلابی اسلامی از صدر