یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٩ - آزادی معنوی، معنی آزادی، ارزش آزادی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٩٩

پس آزادی معنوی [١] یعنی آزادی فکر از خرافات و اوهام و آزادی اراده انسانی از تعلقات و وابستگیهای حیوانی. فکر آزاد منطقی فکر میکند و اراده آزاد تعالی دارد، از حدود خواستههای شهوانی و حیوانی بالاتر را میخواهد. اما آن بالاتر چیست که واقعاً اراده انسانی معطوف به آنجا بشود؟

به عقیده ما جز «یا أیهَا الْانْسانُ انَّک کادِحٌ الی رَبِّک کدْحاً فَمُلاقیهِ» نخواهد بود.

پیامبران موفقیت بزرگ اجتماعیشان در ناحیه آزادی معنوی بود. در ناحیه آزادی اجتماعی نیز موفقیتشان صد درجه از دیگران بیشتر بود، به این علت که آزادی اجتماعی را توأم با آزادی معنوی دادند.

آنچه در زمینه تزکیه نفس، تقوا، نفس امّاره، اغوای شیطان، وساوس شیطان، یعِدُهُمْ وَ یمَنّیهِمْ گفته شده است برای همین است که نام آن را حریت ضمیر و یا آزادی معنوی میگذاریم، و علت اینکه حریت ضمیر و آزادی معنویامّ الفضائل است این است که ریشه همه رذائل اجتماعی از قبیل دروغ، تهمت، غیبت، ظلم، و نفس پرستی و هواپرستی اسارت معنوی است. قرآن میفرماید: وَ مَنْ یوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَاولئِک هُمُ الْمُفْلِحونَ..

اما قسمت سوم یعنی وابستگی آزادی اجتماعی به آزادی معنوی؛ باید ببینیم سرچشمه سلب آزادیهای اجتماعی چیست؛ چرا افراد و یا حکومتها آزادیهای افراد دیگر را سلب میکنند؟ چند چیز ممکن است به عنوان علت ذکر شود [٢]:

١. جهالت. ممکن است گفته شود علت سلب آزادیها جهالت و نادانی است، همچنان که علت بسیاری از اقدامات دیگر بشر که به زیانش بوده جهالت بوده است و با طلوع و ظهور علم از میان رفته است. مثلًا بشر در مورد بیماریها چون علت را نمیشناخت چیزهایی