یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٧ - یادداشت ایدئولوژی اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٤٦٧

جلال هم هست. خشم و جلال حق نیز عامل دیگری است در جهت تنظیم حرکات انسان. علیهذا ضرورت ندارد که تنها ظرفیت خدادوستی و خداطلبی انسان عامل اصلی هدفگیری انسان در جهت رضای خدا باشد. پس خدا عاملی است دارای دو نیرو.

فقرات دعای کمیل نشانه خوبی است از ظرفیت خدا دوستی انسان. دعای سحر: اللّهم انی اسألک من بهائک ... من جمالک ... من جلالک ... من عظمتک ... من نورک ... من عزتک ... من قدرتک .... من کمالک ... من اسمائک ....

همه اینها برای تحکیم علقه و پیوند انسان با خداست.

آیه کریمه میفرماید: وَ ما امِروا إلّالِیعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصینَ لَهُ الدّینَ. ممکن است پنداشته شود که مفهوم آیه این است که مردم مأمورند آنجا که عبادت میکنند فقط خدا را عبادت کنند نه بتها را، و در عبادت خود مخلص باشند و حال آنکه مفهوم آیه این است: جز به عبادت خدا و به اخلاص دین برای خدا به چیزی امر نشدهاند. این آیه مطلب بالا را میرساند که از نظر اسلام غایة الغایات خداست و همه کارها باید به عنوان اطاعت امر و جلب رضای ذات او صورت گیرد، حتی آن چیزهایی که به اصطلاح حسن عقلی دارند و از مقدسات بشر به شمار میروند.

و این است مفاد آنچه علامه طباطبایی در تفسیر (المیزان) میفرمایند که همه مقررات اسلامی پس از تحلیل منتهی میشوند به توحید، و توحید پس از ترکیب منتهی میگردد به مقررات.

هدف عبادت آیا ذکر و معرفت خدا برای برقراری عدالت اجتماعی است یا عدالت اجتماعی برای این است که خدا بهتر و بیشتر پرستش شود؟:

مسألهای در باب عبادات مطرح است که هدف اصلی از عبادات چیست؟ ممکن است توهم شود که عبادات برای این وضع شده که بشر خدا را فراموش نکند، و از آن جهت باید خدا را فراموش نکند که خدا واضع قوانین و مجازی متخلفین است، و از آن جهت خداوند وضع قانون کرده که بشر قادر نیست به وضع قانون صحیح و بعلاوه قانون بشری ضمانت اجرا ندارد، و از آن جهت بشر نیازمند به وضع قانون است که زندگیاش اجتماعی است و زندگی اجتماعی برای بشر