یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٠٤ - یادداشت انسان کامل، مکتب عقل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٣٠٤

درک حقایق اشیاء. لهذا در تعریف فلسفه گفتهاند: هوالعلم باحوال اعیان الموجودات علی ما هو علیها بقدر الطاقة البشریة. در این تعریف ارزش واقع نمایی استدلالات و تجزیه و تحلیلهای فلسفی را بیان کردهاند، کما اینکه در تعریف مشهور (که ظاهراً از شیخ اشراق شروع شده است) که میگویند: الفلسفة صیرورة الانسان عالماً عقلیاً مضاهیاً للعالم العینی، ضمن بیان واقع نمایی دانش فلسفی، غایت فلسفه را و کمال انسان را از نظر فلسفی نیز بیان کردهاند.

ج. ایمان اسلامی همان شناخت عالم وجود است به شکل فلسفی و به عبارت دیگر همان استکمال قوه نظری است، زیرا ایمان اسلام یعنی شناخت و معرفت حق (و شناخت صفات حق البته تا حد امکان) و شناخت ملائکه و انبیا و رسل که هم ملائکه و انبیا و رسل وسائط فیض پروردگارند، و شناخت معاد یعنی بازگشت وجود به اصل خود. الهیات بالمعنی الاخص تقریباً همینهاست، الهیات بالمعنی الاعم مقدمه الهیات بالمعنی الاخص است. و از آن جهت که اسلام آن ایمانها را از روی تحقیق و برهان و استدلال میخواهد نه از روی تقلید، پس مقدماتی از قبیل الهیات بالمعنی الاعم و یک سلسله مسائل مقدماتی دیگر و از آن جمله منطق نیز لازم و ضروری است.

صدرالمتألهین در مقدمه جلد اول (اسفار) آیه کریمه (در سوره والتین)«إلَّا الَّذینَ امَنوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ فَلَهُمْ أجْرٌ غَیرُ مَمْنونٍ» را بر کمال قوه نظری و قوه عملی حمل میکند و میگوید: ایمان، کمال قوه نظری است و عمل صالح کمال قوه عملی. و یا در جلد ٤ در فصل «سعادت و شقاوت عقلین» میگوید: در آیه کریمه «أفَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإسْلامِ فَهُوَ عَلی نورٍ مِنْ رَبِّهِ» جمله «شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَه» اشاره است به کمال قوه عملیه و جمله «فَهُوَ عَلی نورٍ مِنْ رَبِّهِ» اشاره است به کمال قوه نظریه.

به هر حال از نظر این فلاسفه، ایمان از نوع معرفت و شناخت است، و ایمان اسلامی قلمروش الهیات بالمعنی الاخص است و