انسان و قرآن - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢٣٠ - بحثى از روح القدس

رضوان الله تعالى عليه , تعبير به نفس كليه الهيه فرموده است , و ما آن را تبركا از كشكول ياد شده نقل مى كنيم :

عن كميل بن زياد قال سالت مولانا اميرالمؤمنين عليه السلام فقلت يا اميرالمؤمنين اريد ان تعرفنى نفسى فقال يا كميل : و اى الانفس تريد ان اعرفك ؟ قلت يا مولاى و هل هى الا نفس واحده ؟

قال : يا كميل انما هى اربعه : الناميه النباتيه , و الحسيه الحيوانيه , و الناطقه القدسيه , و الكليه الالهيه , و لكل واحده من هذه خمس قوى و خاصيتان .

فالناميه النباتيه لها خمس قوى , ماسكه , و جاذبه , و هاضمه , و دافعه , و مربيه , و لها خاصيتان الزياده و النقصان و انبعاثها من الكبد .

و الحسيه الحيوانيه لها خمس قوى : سمع , و بصر , و شم , و ذوق , و لمس , ولها خاصيتان : الرضا و الغضب , و انبعاثها من القلب .

و الناطقه القدسيه لها خمس قوى : فكر , و ذكر , و علم , و حلم , و نباهه , و ليس لها انبعاث و هى اشبه الاشياء بالنفوس الملكيه ولها خاصيتان النزاهه والحكمه .

والكليه الالهيه لها خمس قوى : بقاء فى فناء , و نعيم فى شقاء , و عز فى ذل , و فقر فى غناء , و صبر فى بلاء , و لها خاصيتان : الرضا و التسليم و هذه التى مبدؤها من الله و اليه تعود قال الله تعالى و نفخت فيه من روحى و قال الله تعالى يا ايتها النفس المطمئنه ارجعى الى ربك راضيه مرضيه و العقل وسط الكل .

اين روح القدسى كه در مقربين است همان قوه قدسيه است كه فارابى و ديگر حكماى الهى گويند : النبوه تختص فى روحها بقوه قدسيه . يعنى اين روح القدس مرتبه عالى جان ايشان است , نه مراد از آن جبرئيل ( ع ) باشد . اگر چه روح القدس يكى از اوصاف امين وحى الهى جبرائيل عليه السلام است : قل نزله روح القدس من ربك بالحق [١] . و بدين معنى , در روايات , بسيار آمده است جز اينكه