انسان و قرآن - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٢ - مقام معلم
نايل مى شود تشبيه فرمود . و مادبه بدين معنى به ضم و فتح دال , هر دو , آمده است .
بعد از آن , مرحوم سيد وجهى ديگر در بيان مادبه حديث ياد شده نقل كرده است به اين عبارت : المادبه بفتح الدال مفعله من الادب , معناه ان الله تعالى انزل القرآن ادبا للخلق و تقويما لهم . بدين وجه معنى القرآن مادبه الله اين است كه قرآن براى ادب و تقويم خلق است . ادب نگاهداشت حد هر چيز , و تقويم راست و درست ايستاندن است , اين وجه با تعلموا مناسبتر است . پس معنى حديث اين كه قرآن ادب و دستور الهى است , از اين مادبه الله ادب فرا بگيريد و حد انسانى خودتان را حفظ كنيد و نگاه بداريد , و بدين دستور خودتان را راست و درست به بار بياوريد و به فعليت برسانيد .
سيوطى در جامع صغير روايت كرده است كه رسول الله ( ص ) فرمود : ادبنى ربى فاحسن تاديبى . و ديلمى در باب چهل و نه ارشاد القلوب روايت كرده است قال رسول الله ( ص ) : ادبنى ربى بمكارم الاخلاق . و در باب ادب , عمده ادب مع الله است .
از خدا جوييم توفيق ادب *** بى ادب محروم ماند از لطف رب
و نيز در همان باب ارشاد القلوب آمده است : روى ان النبى صلى الله عليه و آله خرج الى غنم له و راعيها عريان يفلى ثيابه فلما رآه مقبلا لبسها . فقال النبى ( ص ) امض فلا حاجه لنا فى رعايتك . فقال : انا اهل البيت لانستخدم من لايتادب مع الله و لا يستحيى منه فى خلوته . يعنى رسول الله صلى الله عليه و آله براى ديدن گوسفندانش به در رفت , شبان برهنه بود و از جامه خويش شپش مى جست , چون ديد پيغمبر به سويش مى آيد , لباس به تن كرد , پس حضرت او را از سمتش بركنار نمود و فرمود : ما اهل بيتى هستيم كه كسى را كه ادب با خدا نباشد و در خلوت از اوحيا ندارد استخدام نمى كنيم .
به عنوان مزيد توضيح در مادبه به وجه دوم گوييم :
مادبه فرهنگستان و ادبستان است كه به تخفيف مى گوييم دبستان , مادبه مكتب و مدرسه است كه جاى تاديب و تربيت است . آنجائيكه به انسان ادب ياد