من لايرى لعلى بن ابى طالب حقا صدقاته ممثله له فى مثال الافاعى تنهشه و صلواته و عباداته ممثله له فى مثال ( مثل خ ل ) الزبانيه تدفعه حتى تدعه الى جهنم دعا . نقلناه ملخصا .

و فى روح الجنان قال ( ص ) توضع الموازين القسط يوم القيمه فيوتى عمل الرجل فيوضع فى ميزانه ثم يوتى بشى ء مثل الغمام او مثل السحاب فيقال له اتدرى ما هذا فيقول لا فيقال هذا العلم الذى علمته الناس فعملوا به بعدك ( بحر المعارف عارف صمدانى عبدالصمد همدانى ) [١] .

از اين گونه روايات در تمثلات , از قبيل روايات وارده در تمثل اعمال انسانى در قبر و برزخ و قيامت , بسيار است كه نقل آنها به طول مى انجامد . و از اين قبيل است تمثلاتى كه در عالم رؤيا ديده مى شود , و در فص چهل و نهم شرح فصوص فارابى , درباره تمثلات مناميه , فى الجمله بحث كرده ايم :

كه بسيارى از معانى در عالم رؤيا به صورتهايى مسانخ آن معانى متمثل مى شود , كه آن معانى را واقعا ذات خارج مادى يا غير مادى نيست .

در نكاتم گفته ام : نكته گرگ در غدر و حيلت معروف است . دميرى در حيوه الحيوان گويد و صفته العرب باوصاف مختلفه فقالوا اغدر من ذئب الى ان قال : التعبير تدل رؤيته على الكذب و الحيله و العداوه للاهل و المكر بهم . مولوى محمد حسن در التاويل المحكم فى متشابه فصوص الحكم , در اول فص يوسفى , گويد : در يعقوب , مكر برادران يوسف به صورت گرگ متمثل شده بود . انتهت النكته .

غرض اين است كه آيه و روايات و وقايع مناميه , همه , دلالت صريح دارند كه تمثل تصور و تبدى و ظهور شى ء است در موطن ادراك , به صورتى مناسب حالات و امور نفسانى و ديگر امور . مثلا چون زن زيباى آراسته موجب اغوا و اضلال مردم بوالهوس مى شود , دنيا , در مقام تمثل , بدان صورت ادراك مى شود , نه آنكه در

[١]صفحه ١٧٧ .