است . و در كلام شريفش , كه علم خاتم ( ص ) در بعضى اوقات بدون واسطه از الله تعالى اخذ مى شد , دقت بسزا لازم است . و حكم( بعضى اوقات) از مقام لى مع الله وقت استفاده شده است كه نفرمود على الدوام . و ديگر اينكه در بيان آن مقام فرمود : لى مع الله وقت لايسعنى فيه ملك مقرب و نبى مرسل . و نكره در سياق نفى شامل خود آن حضرت نيز هست كه نبى مرسل است . فافهم .

و باز در فهم سر( بعضى اوقات) در اين حديث شريف , كه از غرر احاديث است , تدبر و دقت بسزا شود , و آن اينكه در سادس بحار [١] از امالى شيخ , به اسنادش , روايت كرده است :

عن هشام بن سالم عن ابى عبدالله عليه السلام قال قال بعض اصحابنا اصلحك الله كان رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم يقول قال جبرئيل و هذا جبرئيل يا مرنى ثم يكون فى حال اخرى يغمى عليه . قال فقال ابوعبدالله عليه السلام انه اذا كان الوحى من الله ليس بينهما جبرئيل اصابه ذلك لثقل الوحى من الله , و اذا كان بينهما جبرئيل لم يصبه ذلك فقال قال لى جبرئيل و هذا جبرئيل .

از اين حديث گرانقدر و از ديگر روايات حاكى از اختلاف حال رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم هنگام نزول وحى استفاده مى شود كه حال حضرتش در هنگام وحى بى تمثل سنگينتر از حال او در هنگام وحى با تمثل بود . و اين معنى را اهل سلوك بخوبى لمس مى كنند و ادراك مى نمايند كه چون جذبه هاى بى تمثل صورت دست دهد سخت در قلق و اضطراب افتند , بلكه گاهى شدت جذبه با مجذوب چنان كند كه گردباد با برگ كاه . بخلاف حالتى كه با حصول تمثل صورت است .

شايد علتش اين باشد كه در حال تمثل صورت , با مثال مالوف و مانوس

[١]بحار چاپ كمپانى , صفحه ٣٦٢ .