خارج ظرف ادراك زنى صاحب جمال و آراسته به انواع پيرايه ها بوده باد . همچنانكه در عالم رؤيا تمام وقايع و حالات در صقع نفس است نه در خارج آن , ظهور سرور به صورت مثال در حديث نامبرده نيز در صقع نفس آن كسى است كه ادخال سرور در دل مؤمن كرده است نه آنكه در ظرف خارج چيزى چيز ديگر گردد . نمى بينى در حديث تمثل قرآن , قرآن به صورت جوان نيكو روى برگشته رنگ به اهل قرآن گفت : اؤول معك حيثما الت .

بخصوص , در حديث نخستين كه از كافى , در تمثل معاشران آدمى , و در ذيل آن , كه رسول الله ( ص ) فرموده ليس احد يموت الا تمثلت له عند موته , و حديث اميرالمؤمنين ( ع ) در تمثل رسول الله ( ص ) و حجج , و همچنين در حديث تمثل مال و ولد و عمل توغل بيشتر بايد كرد , تا بدانى كه هيچيك از اين امور در خارج ظرف ادراك نيست .

حديث تمثل مال و ولد و عمل حديث سى و نهم اربعين علامه شيخ بهايى قده است . مرحوم ابن خاتون عاملى در شرح آن گويد : خلاصه كلام اميرالمؤمنين على ( ع ) آنكه بدرستى كه فرزند آدم را چون برسد روزى كه آخر ايام دنياست و اول ايام آخرت ممثل مى شود يعنى به صورت مثالى در آورده مى شود در نظر او مال او و فرزندان او و عملى كه در ايام زندگانى اقدام از او به آن واقع شده الخ . چه بسيار خوب كلمه ( مثل) در حديث را ترجمه كرده است كه به صورت مثالى در نظر او آورده مى شود , و اين همان است كه گفتيم همه اين امور تمثل در وعاء ادراك است .

و مرحوم طريحى , در مجمع , در بيان همين حديث , گويد : اى صور له كل واحده من الثلاثه بصوره مثاليه يخاطبها و تخاطبه و فيه اشعار بتجسم الاعراض كما هو المشهور بين المحققين . انتهى .

و نيز علامه شيخ بهايى , در ذيل بيان حديث ادخال السرور كه به مثالى متمثل مى شود و حديث سى و سوم كتاب اربعين است , مى فرمايد : فيه دلاله على تجسم الاعمال فى النشاه الاخر و يه و قد ورد فى بعض الاخبار تجسم الاعتقادات ايضا فالاعمال الصالحه و الاعتقادات الصحيحه تظهر صورا نورانيه مستحسنه موجبه لصاحبها