انسان و قرآن - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٢٢ - اعتلاى انسان به فهم خطاب محمدى ( ص )

رمز كلام عالى اميرالمؤمنين على ( ع ) : كل وعاء يضيق بما جعل فيه الا و عاء العلم فانه يتسع به مى رسد .

و چون روح انسانى هر اندازه بيشتر نايل به حقايق نورى وجودى عقلى شد استعداد و ظرفيت وى براى تحصيل و اكتساب معارف بالاتر بيشتر مى شود , سر اين جمله بلند دعاى افتتاح , كه ظاهرا از منشات امام عصر عليه السلام است , نيز معلوم مى گردد كه فرمود : الذى لا تنقص خزائنه و لا تزيده كثره العطاء الا جودا و كرما انه هو العزيز الوهاب [١] .

و چون صورت مقرون به ماده پس از تفريد و تجريد نفس ناطقه آن را از ماده , و يا به انشاء نفس ناطقه مانند آن را در خود به اعداد آلات قواى جسمانيه كه العارف يخلق بهمته ما يكون له وجود من خارج محل الهمه [٢] ( فصوص شيخ اكبر ) و يا از ناحيه ارتباط نفس به حقايق اشياء از راه اتصال به علت آنها , كه ان روح المؤمن لاشد اتصالا بروح الله من اتصال شعاع الشمس بها . صورت فعلى مجرد بدون ماده مى يابد , و وجود آن به نفس قائم است , و نفس با آنها معيت قيوميه و اضافه اشراقيه دارد , و سخن فقط در دانستن مفاهيم و معانى كليه آنها كه ماهيات آنهاست نيست زيرا كه مفاهيم معقولات و مفهوم عاقل همه از يكديگر متغايرند بلكه دست يافتن به انحاء وجودات عينى آنها و اشتداد وجود نفس و بودن وجود آن در عوالم عديده به حكم هر عالم است به حكم اصل اصيل اتحاد عاقل به معقول , بلكه مدرك به مدرك نفس نفس مى شوند و شيئيت شى ء