انسان و قرآن - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١١ - قرآن و تحدى آن

مسائل رياضى ظل كه از آن به مماس و تانژانت تعبير مى كنند , از مسجد مدينه بيرون آمد و بدست ابوالوفاء بوزجانى رسيد و از وى به همه جهان منتشر گشت . يعنى عمل پيغمبر خاتم صلى الله عليه و آله و سلم در بناى ديوار مسجد مدينه الگوى رهنمون استنباط و اختراع ظل شده است .

و بر اين داب و منوال , رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم اوقات ظهرين را بر مبناى امارت طبيعى , از روى سايه ديوار مسجد مدينه به طرز بديعى معين فرموده است كه هم براى عامه مردم در تعيين اوقات ظهرين دستورى سهل التناول بوده باشد , و هم براى مثل ابوالوفا بوزجانى , رياضى دان بزرگ اسلام , الگوى استنباط شكل ظلى گردد , و هم ملاك تقدير ظل به اقدام و اصابع .

ما اين مسائل را در رسائل و كتب رياضى , چون كتاب شرح زيج بهادرى , و كتاب دروس معرفت وقت و قبله , و رساله تعيين سمت قبله و تشخيص ظهر حقيقى مدينه منوره به اعجاز رسول الله صلى الله عليه و آله و غيرها بتفصيل بيان كرده ايم و فذلكه آن را در اينجا مى نگاريم :

قبله مدينه طيبه تنها معجزه فعلى باقى رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم است , كه بدون اعمال آلات نجومى و قواعد هيوى و يا در دست داشتن زيج و ديگر منابع طول و عرض جغرافيائى , آن را در غايت دقت و استواء تعيين كرده است و به سوى كعبه ايستاد و فرمود : محرابى على الميزاب .