نصف النهار زايل گردد يعنى مايل گردد , صفحه جانب شرقى آن سايه افكند , پس هنگام انعدام ظل از صفحه جانب غربى شاخصى آنچنان , اول ظهر حقيقى بود , و اگر بر آن خط ديوارى بنا كنند , حكم دو صفحه شرقى و غربى ديوار مانند همان دو صفحه شاخص نامبرده است كه در اين عمل خود ديوار شاخص خواهد بود .

بناى ديوار مسجد پيغمبر به دستور آن حضرت بود , كه ديوار طرف غرب را درست محاذى دايره نصف النهار بنيان نهاد و بلندى ديوار را به اندازه قامت انسان مقرر داشت . و به بيانى كه گفته ايم , هر ديوار كه چنين باشد , يعنى بر خط زوال كه در سطح دايره نصف النهار است بنا نهاده شود در همه فصول سال چون ظل صفحه جانب غربى آن به طرف جانب شرقى آن برگردد , و ان شئت قلت در آن هنگام كه هيچيك از دو جانب غربى و شرقى آن را ظل نبود , علامت فرا رسيدن ظهر در آن وقت است . امروز هم در رصد خانه هاى فرنگستان مانند گرينويچ و پاريس ديوارى به آن طرز مى سازند و گويند بهترين وسيله تعيين ظهر حقيقى آن است . پس تعيين ظهر در مسجد پيغمبر بهترين طريقه بود كه امروز علماى اروپا به كار مى برند .

و آخر وقت ظهر را وقتى مقرر داشت كه سايه برگشته برابر ارتفاع ديوار شود , و در اين وقت , ارتفاع خورشيد از افق چهل و پنج درجه ( ٤٥ ) است , و در اول تابستان , در شهر مدينه , آفتاب در نصف النهار فوق الراس و ارتفاع آن نود درجه ( ٩٠ ) است . اين وقت كه آخرين وقت فضيلت ظهر است , درست وسط حقيقى ميان ظهر و غروب است . حضرت پيغمبر آن را اصل قرار داد , و اوقات ديگر را در مدينه و بلاد ديگر بر اين اصل متفرع فرمود , و براى همه يك حكم فرمود كه چون فيى يعنى سايه به قامت شاخص شود , آخر وقت ظهر است در همه جا و همه وقت . و آخر وقت عصر را وقتى معين فرمود كه سايه دو برابر شاخص شود , و آن وقتى است كه ارتفاع خورشيد از افق قريب به بيست و شش درجه ( ٢٦ ) است , پس مقدار ارتفاع خورشيد را نصف كرد و نصف آن را وقت فضيلت ظهر قرار داد و نصف باقى را هم تقريبا نصف كرد و آن را وقت فضيلت عصر قرار داد .

و رسم اهل حساب است كه خالص و كامل هر چيز را اصل و مبدا قرار مى دهند , مثلا در اندازه گرفتن نور , نور ماه را واحد قرار دادند در شب چهاردهم كه ثابت است