ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٤٩٩

آسانگيرى مى باشد و سخت گيرى با روح آن سازش ندارد , ولى در مواردى كه دليل خاص بر مراعات احتياط وارد شده مانند (( دماء و اعراض و حقوق ناس ) و يا درموارد علم اجمالى بايد رعايت احتياط شود .

ح ـ منزوى شدن نوآوران و نظريه پردازان و زنان از امور جامعه .

ط ـ دور شدن مسلمانان از فقه اجتهادى در زمينه هاى زندگى نوين .

ى ـ رواج كارهاى بى ثمر از نظر فقه و جامعه و تعصبهاى نامعقول .

ك ـ ظاهر شدن برخى از امور خرافى و دور از منطق و جانبدارى برخى از كج انديشان و كوته نظران و ظاهر گرايان و سطحى بينان از آنها .

ك ـ منزوى شدن فقه از مراكز علمى جهان و نيز از صحنه هاى اجتماعى , سياسى , و حكومتى .

شرايط و ويژگيهايى كه بيان شد ضرورت دارد تا مجتهد پيش از آغاز استنباط و نيز هنگام شروع در آن دارا باشد تا ايدهآل به حساب آيد .

١٤ ـ مساله تقليد از اعلم

اما اعلميت مجتهد اگر چه از ويژگيهاى او به حساب مىآيد ولى به گونه اى نيست كه تعيين تقليد را از او به دنبال داشته باشد , زيرا نگارنده بر اين بينش و اعتقاد است كه تعين تقليد از او از منابع و عناصر فقهى و ادله اجتهادى به دست نمىآيد و از ادله فقاهتى اگر چه به دست مىآيد , ولى با وجود ادله اجتهادى , زمينه اى براى وجود آنها در بين نيست . پس مكلف مى تواند از او تقليد كند ويا از مجتهد غير اعلم . اكنون براى اثبات نظريه خود بجا و مناسب است در اينجا ادله تعين تقليد از اعلم و ادله جواز تقليد از غير اعلم را يادآور شويم و براى توضيح بيشتر در اين زمينه دلايل را در دو مقام مطرح مى كنيم :

مقام اول , در ادله تعين تقليد از اعلم

مقام دوم , در ادله عدم تعين تقليد از اعلم

پيش از شروع به مقام اول مناسب است چند مطلب را كه به موضوع بحث مرتبط است به عنوان مقدمه اختصارا بيان كنم :

١ ـ مفهوم اعلميت از ديدگاه مجتهدان بزرگ