ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٣٤١ - عوامل پيدايش اخباريگرى و گرايش به آن

اخباريگرى را به عنوان يك مذهب طرح نمود . و ميان صفوف علماى اسلام جدايى افكند . و تندرويها آغاز نشد مگر از جانب صاحب فوائدالمدنيه ـ سامحه الله برحمته ـ زيرا كه او تندروى كرده و نسبت به كسانى كه شيوه او را نمى پسنديدند تعصب ورزيد , تعصبى كه از شخصى چون او سزاوار نبود ! ))

در هر حال , مرحوم شيخ يوسف بحرانى اگر چه از علماى اخبارى به شمار مىآيد , اما با در نظر گرفتن موضعگيريهاى او درباره مجتهدان و با مراجعه به كتاب ارزشمندش حدائق و مشاهده ويژگيها و اسلوب و ترتيب و مدخل و مخرج بحث و قدرت استدلال وى , تمايز او با ديگر اخباريان ظاهر مى گردد . و از اين رو است كه مى بينيم كتاب او سبب شگفتى علماى فقه و اصول شد و مطالب او مورد توجه خاص اهل تحقيق و تدريس قرار گرفت .

شخصيت فكرى و اخلاقى صاحب حدائق

يكى ديگر از علماى اخبارى كه داراى اعتدال بوده و راهى را ميان شيوه اخبارى و اصولى مى پيمود صاحب حدائق است .

صاحب حدائق , خود تصريح كرده بود كه شيوه او همانند شيوه مرحوم مجلسى است و مرحوم مجلسى اگر چه معروف به اخبارى بود ولى رساله هاى عمليه گوناگونى داشت كه نشان مى دهد او داراى جمود اخباريگرى نبوده است . ( توضيح اين مطلب در شماره سوم كيهان انديشه آمده است (

صاحب حدائق در بعد اخلاقى و تقوايى نيز استثنايى و نمونه بود . و با اينكه استاد كل , وحيد بهبهانى سخت با او مبارزه مى كرد و حتى رفتن به نماز جماعت او را منع كرده بود , ولى صاحب حدائق مى گفت شركت جستن در نماز جماعت آقاى وحيد بهبهانى بى اشكال است و حتى معروف است كه ايشان وصيت كرده بود كه پس از مرگش آقاى وحيد بهبهانى برايشان نماز گذارد .

مرحوم علامه مامقانى در (( رجال )) خود به همين مطلب تصريح كرده است و مى گويد : استاد كل , وحيد بهبهانى نماز خواندن با صاحب حدائق را باطل شمرده بود . ولى صاحب حدائق در همان شرايط نماز خواندن با استاد كل را صحيح مى دانست . و زمانى كه به صاحب حدائق گفته شد چگونه شما اقتدا به وحيد بهبهانى را صحيح مى دانيد , با