ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٣٣٤ - عوامل پيدايش اخباريگرى و گرايش به آن

روش آنان امتداد روش امامان بوده و در بيان فقه متكى بر احاديث بوده اند , و نيز فقهاى اوايل زمان غيبت كبرى را ذكر مى كند . چون ابوالقاسم جعفر بن محمد بن جعفر بن موسى بن قولويه ( م ٣٦٨ ) و ابوجعفر محمد بن على بن حسين بابويه قمى معروف به شيخ صدوق ( م ٣٨١ ) و امثال آنان به نظر استرآبادى روش و شيوه اخباريگرى داشته اند .

در كتاب فوائد رجالى شيخ اعظم شيخ مرتضى انصارى ( خطى به قلم آقاى محمد باقر مراغه اى به سال ١٢٧٣ ) از ملا محمد امين استرآبادى نقل شده كه گفت : هر گاه گروهى از اخباريها به حكمى ( در مساله اى ) فتوا دهند مانند صدوقين و كلينى و شيخ و ما مطابق آن نصى ( از كتاب و سنت ) نيابيم آن فتوا براى حاصل شدن قطع عادى به بودن نص معتبر نزد آنان حجت و معتبر است .

در اينجا از سخنان او به دست مىآيد كه همه علما و بزرگان زمان غيبت صغرى و اوايل غيبت كبرى را اخبارى مى دانست .

به عقيده استرآبادى از اواخر قرن چهارم هجرى در ميان علماى اماميه انحرافى پديد آمد كه سبب شد ريشه هاى اخباريگرى تزلزل يابد و شيوه نيكوى پيشينيان متروك گردد .

او معتقد است كسانى كه در اين انحراف تاريخى شركت داشته اند عبارتند از :

مجتهد و انديشمند فرزانه ابوعلى ابن جنيد ( م ( ٣٨١

دانشمند يگانه ابوعبدالله محمد بن محمد ( بن نعمان ) معروف به شيخ مفيد ( م ( ٤١٣

فقيه ژرف نگر , مرجع بزرگ شيعه , علم الهدى سيد مرتضى ( م ( ٤٣٦

شيخ الطائفه , مجتهد فرزانه , شيخ طوسى ( م ( ٤٦٠

به نظر اخباريان اين بزرگان كسانى اند كه شيوه اجتهاد را ابداع كردند و روش اهل سنت را در مذهب شيعه رواج و مباحث فقهى را به علم اصول و قواعد اجتهادى پيوند دادند !

تفاوت اخباريت پيشينيان با اخباريت استرآبادى

شيخ الطائفه محمد بن حسن طوسى ( ٣٨٥ ـ ٤٦٠ ) در كتاب ارزشمند خود مبسوط برخى از علماى سابق را نام برده است كه داراى بعضى از خصوصيات اخباريگرى بوده اند . و چندين مشخصه از قبيل : محدوديت ديدگاه , بسنده نمودن به اصول مسائل ,