ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٢٨١ - مجتهدان پيرو ابن ادريس
در زمينه اصول الفقه كتاب معالم الاصول را نوشته كه داراى ويژگيهايى است از جمله : ترتيب , تنظيم , دقت مطالب , تلخيص مسائل , جمع بين اقوال موافق و مخالف , ذكر دلايل اقوال , بيان رسا و عبارات شيوا و بدون ابهام و پيچيدگى . لذا اين كتاب مورد شگفتى عالمان آن زمان و پس از آن قرار گرفته و تاكنون اعتبار و ارزش خود را از دست نداده و همواره مورد عنايت محققان و مدرسان در زمانهاى گوناگون قرار گرفته است . كتابهاى اصولى پس از آن هم با همه دقت و تحقيق و ذوق و سليقه هاى به كار رفته نتوانسته اند جاى آن را بگيرند .
در قرون اخير , عده زيادى از اصوليان به شرح و تعليقه و حاشيه بر آن پرداخته اند كه از جمله آنهاست : عالم بزرگوار محمد بن حسن شيروانى ( م ١٠٩٨ ) و محقق آقا حسين خوانسارى ( م ١٠٩٨ ) و مولى محمد صالح مازندرانى ( م ١٠٨٦ ) و آية الله سيد جمال الدين خوانسارى نجل سيد حسين خوانسارى ( م ١١٢٥ ) و آية الله سيد على طباطبايى ( م ١٢٣١ ) و آية الله سيد محمد مجاهد ( م ١٢٤٢ ) و استاد كل وحيد بهبهانى ( م ١٢٠٥ ) مشهور است كه او داراى حواشى زيادى بر معالم است . و البته جز اينها حواشى ديگرى موجود است ولى بهترين حواشى از نظر دقت و تحقيق , هداية المسترشدين , اثر علامه محمد تقى اصفهانى ( م ١٢٤٨ ) است .
٨ ـ علامه و نابغه بزرگ شيخ محمد بن حسين بن عبدالصمد , معروف به شيخ بهايى ( م ١٠٣١ ) او نيز از محققان بنام است و آثار گرانسنگى در علوم مختلف از خود بجا نهاده و در زمينه اصول فقه , كتابى به نام زبدة الاصول تأليف كرده است .
٩ ـ علامه عبدالله بن محمد بشروى خراسانى , معروف به تونى ( م ١٠٧١ ) نيز در زمينه ابحاث اجتهادى كتابى تأليف نموده به نام الوافيه فى علم الاصول , اين كتاب چون داراى اسلوب جالبى بود بدين جهت مورد توجه عالمان زمان خود قرار گرفت و بر آن شرحها نوشته اند , بجاست اسامى بعضى از آنها را ياد آور شويم :
سيد صدر الدين قمى , سيد جواد عاملى ( صاحب مفتاح الكرامه ) , سيد محمد مهدى بحرالعلوم و سيد محسن اعرجى .
١٠ ـ علامه سيد جمال الدين , فرزند آية الله السيد حسين خوانسارى ( ١١٢٥ ) در اين زمينه كتابى به عنوان تعليقه بر شرح مختصر عضدى نوشته است . شيخ اعظم انصارى در كتاب گرانقدر رسائل مى گويد : او در بعضى افكار و انديشه هاى اصول بر