ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٣٩ - شأن نزول

بيان آيه ٧٩- ٨٠

لغت:

١- بشر بر كم و زياد هر دو گفته شود و بمنزله مصدر است مثل خلق كه بيك نفر خلق و بشر گفته شود و به افراد هم گفته شود و اينكه مصدر بكم و زياد هر دو گفته شود از اينروست كه جنس فعل ميباشد و حكم اسم جنس را دارد (و اسم جنس مشترك بين يك و بيشتر است).

٢- ربانى: رب (و تربيت كننده) كه مردم را اداره ميكند به اينكه تدبير و اصلاح آن را انجام ميدهد.

گفته شود: فلان رب امره (اسم فاعل ربّان): يعنى تدبير و اصلاح امر او كرد.

وزن فعلان (مثل ربّان) بيشتر از باب (فعل يفعل) آيد.

و عالم را ربّانى گويند چون با علم خود كار را اصلاح و تدبير ميكند و گفته‌اند ربانى يعنى كسى كه داراى علم رب يعنى علم دين است كه اضافه (علم رب) بصورت ربانى تغيير كرده چنان كه در اضافه به بحر (بحرانى) گويند و به بزرگ لحيه (لحيانى) گويند و لذا بصاحب علم دين كه به آن امر كرده ربانى گويند.

شأن نزول:

گويند ابا رافع قرضى يهودى و رئيس وفد نجران (جمعى كه بر پيغمبر وارد شدند) گفتند يا محمد آيا دوست دارى ترا بپرستيم و خدا بدانيم. فرمود معاذ اللَّه كه جز خدا كسى مورد پرستش قرار گيرد و خداوند مرا بچنين چيزى كه مى‌گوييد مبعوث و مأمور نكرده خداوند اين آيه را در اين مورد فرستاد (از ابن عباس و عطاء) و گفته‌اند درباره نصاراى نجران آمده (از ضحاك و مقاتل) و گفته‌اند مردى گفت يا رسول اللَّه ما ترا سلام ميكنيم هم چنان كه بديگران سلام ميكنيم آيا بر تو سجده نكنيم؟ فرمود هيچكس جز خدا نبايد سجده شود و جز براى‌