ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٧٢ - تفسير

كدام بود؟ فرمود: مسجد الحرام. سپس بيت المقدس.

(لَلَّذِي بِبَكَّةَ)- گفته‌اند: بكه يعنى مسجد و مكه يعنى همه حرم كه بيوت مسجد الحرام را هم شامل است (از زهرى و ضمرة بن ربيعه) و مروى از حضرت باقر (ع).

و گفته‌اند بكه بطن مكه است (از ابى عبيده) و گفته‌اند بكه موضع خانه و محل طواف بيت است و مكه اسم شهر است و اكثر بر اين قولند.

گفته‌اند بكه همان مكه است و عرب گاهى ميم را به با تبديل ميكند (از مجاهد و ضحاك)( مُبارَكاً)- يعنى پر خير و بركت و گفته‌اند مبارك است چون دائماً در آن عبادت ميشود و حتى نقل است كه طواف آن هرگز منقطع نميشود.

و گفته‌اند مبارك است چون ثواب عبادت در آن مضاعف است (از ابن عباس) و حديثى طويل در اين باره نقل شده و گفته‌اند: چون گناهان در آن بخشوده ميشود- و ممكنست بهمه اين معانى باشد و با هم منافاتى ندارند.

(وَ هُدىً لِلْعالَمِينَ‌)- در آن موجبات دلالت و هدايت بسوى خداست كه بعضى از آنها عبارت است از:

١- هر جبارى كه خواسته يا بخواهد آن را ويران كند و مورد تجاوز قرار دهد هلاك شده و خواهد شد چنان كه اصحاب فيل شدند.

٢- با وجود سگ و گرگ زيادى كه در آن سرزمين است آهوى فراوان در آن زندگى ميكنند و بعلاوه آهوان آن بخلاف هر جاى ديگر از درندگان آنجا هرگز هراس ندارند.

٣- آن همه سنگريزه كه با رمى حجاج جمع ميشود محو ميگردد و گرنه بايد كوه‌ها از سنگريزه جمع شده باشد.