ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٣٥٧ - تفسير

خراب شدن با اينكه انسان براى مرگ نميزايد و خانه را براى خراب شدن نميسازد ولى عاقبت آن چون چنين است گويد بساز براى خراب شدن و جايز نيست كه لام (در لهم دوم) براى اراده و غرض باشد كه معنى چنين ميشود (ما بآنها مهلت داده‌ايم و غرض و اراده آنها اين بود كه بر گناه خود بيفزايند) بدو علت:

١- اگر لام براى غرض و اراده باشد لازم است كه خداوند اراده ازدياد گناه كفار كه قبيح است كند و اراده قبيح بر خدا قبيح است و خدا قبيح انجام نميدهد.

٢- اگر لام براى اراده باشد لازم ميآيد كه كفار در ازدياد گناه مطيع خدا باشند چون بر حسب اين معنى اعمال گناه آنها مورد اراده خداوند است و اين خلاف اجماع مسلمين ميباشد و بعلاوه آفريدگار ميفرمايد: (من جن و انس را جز براى عبادت نيافريدم) و نيز ميفرمايد: (من هيچ پيغمبرى را نفرستادم مگر اينكه مردم باجازه خدا از او اطاعت كنند). و نيز ميفرمايد: (ما بآنها امر نكرديم مگر اينكه خدا را عبادت كنند) و قرآن بعضى آياتش تصديق و تفسير ميكند بعض آيات ديگر را و از اينرو بايد آيه را بكسانى از كفار تخصيص داد كه خدا ميداند كه ايمان نخواهند آورد زيرا اگر در بين كفار كسانى باشند كه ايمان خواهند آورد اين وعيد مخصوص در آخر آيه‌( (وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ)) نميتواند متوجه آنها باشد.

ابو القاسم بلخى گويد: معنى آيه اينست كه: كفار گمان نبرند كه ما بآنها مهلت داديم از اينرو كه از كارهاى (زشت) ايشان خشنوديم بلكه اين اعمال براى ايشان شر و بدبختى است زيرا ما بآنها مهلت ميدهيم (براى خوبى) و آنها از اين مهلت سوء استفاده ميكنند و بر گناه خود مى‌افزايند و اين گناه و ازدياد گناه آنها را مستحق عذاب اليم مى‌سازد.

و اين بدان ماند كه مرد برفيقش نصيحت ميكند و چون رفيق بدان نصيحت ترتيب اثر نميدهد باو ميگويد نصيحت من بر تو جز فساد و شر نيافزود (كه نصيحت اينكار را نميكند بلكه رفيق است كه با عدم توجه بآن بر شر خود ميافزايد).

و بهمين معنى است حكايت نوح كه بخدا عرضه ميدارد (خداوندا دعوت من‌