ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٧٥ - نظم و ارتباط

٢- آنچه امكان رفتن بحج ميدهد بهر وجه كه ممكن باشد (از حسن) ٣- از ائمه ما (ع) روايت است كه استطاعت زاد و راحله و نفقه زير دستانى است كه نفقه آنها بر گردن انسان لازمست و نيز پس از بازگشت وسيله اداره زندگى مثل ثروت يا ملك يا شغلى داشته باشد و بعلاوه قدرت بدنى و عدم مانع در راه نيز شرط است.

(وَ مَنْ كَفَرَ)- يعنى هر كس انكار كند وجوب حج را (از ابن عباس و حسن).

(فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ‌)- يعنى خداوند از جهانيان بى نياز است و براى حاجت خود حج را بر آنها واجب نكرده بلكه براى مصالح خودشان واجب فرموده.

و گفته‌اند: مراد يهود است كه چون آيه‌(وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلامِ دِيناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ) نازل شد يهود گفتند ما مسلمانيم پس خداوند آنها را بحج امر فرمود و آنها انجام ندادند و باين تفسير معنى‌(مَنْ كَفَرَ) يعنى «من ترك» هر كس حج را ترك كند از اين يهوديان او كافر است.

ابى امامه از پيغمبر ٦ نقل كرده كه هر كس بدون عذرى مثل مرض يا منع سلطان جائر ترك حج كند و بميرد بايد يا يهودى بميرد يا نصرانى.

و از امام صادق «ع» است كه پيغمبر فرمود: حج و عمره فقر و گناهان را درو ميكند چنان كه سوهان زنگ آهن را.

و در اين آيه دلالت است بر بطلان قول كسانى كه گويند استطاعت همراه با فعل حج پيدا ميشود. زيرا خداوند حج را فقط بر مستطيع واجب كرد نه بر غير مستطيع و اين ممكن نيست مگر پيش از حج «و گرنه اگر استطاعت همراه با فعل باشد هر كس حين فعل مستطيع است ديگر غير مستطيع معنى ندارد.»

نظم و ارتباط:

ارتباط آيه بما قبل اينست كه خداوند اهل كتاب را باطاعت ملت ابراهيم امر فرموده و يكى از آنها تعظيم بيت اللَّه است لذا از بيت و فضيلت و احترام و آنچه بدان متعلق است ياد فرموده امر بواجبات نكرده است بلكه براى مصلحت خود آنها واجب كرده.