ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٥٩ - معنى و مقصود

بيان آيه ٩١

لغت:

١- مل‌ء: در اصل ملأ است بمعنى پر و لبريز و ملأ اشراف (كه باشراف ملأ گويند) بهمين معنى است چون هيبت و جلالت ايشان چشمها را پر ميكند و ملأ اسم است براى مقدارى كه پر ميكند و ملأ مصدر است.

٢- فديه: بدل از هر چيز براى بر طرف كردن اذيت و ضرر از آن و فديه اسير بهمين معنى است زيرا كشتن و اسارت را از او بر طرف ميكند.

فداء: با همزه ممدوده است اگر فا مكسور باشد و با الف مقصور (فدا) است اگر (فا) مفتوح باشد ميشود (فدى لك) و (فداء لك) و افتداء باب افتعال از فديه است.

معنى و مقصود:

(إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ): يعنى در حال كفر بميرند.

(فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ‌ أَحَدِهِمْ مِلْ‌ءُ الْأَرْضِ ذَهَباً): يعنى مقدار گنجايش زمين از زر.

(وَ لَوِ افْتَدى‌ بِهِ‌): اگر آن را بعنوان عوض (خود و عذاب) بذل كنند و معنى و مراد اينست كه اگر كافرى كه بكفر خود معتقد است اگر چه اظهار ايمان نمايد انفاق و بخشش او هر چند زياد باشد برايش سودى نبخشايد يعنى موجب ثواب براى او نخواهد بود.

گفته شده: مراد اينست اگر در آخرت براى او قدرت چنين كارى و بذل چنين مالى باشد از او پذيرفته نخواهد شد.

قتاده گويد: روز قيامت كافر را بياورند و باو گويند آيا در اينجا ميتوانستى باندازه گنجايش زمين طلا بپردازى كه از عذاب نجات يابى نميپرداختى؟! جواب گويد آرى.

انس نيز اين را از پيغمبر ٦ روايت كرده است.

(أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ‌): معناى اين جمله گذشت.