ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٣٤ - تفسير

باشد و ذكر جمله (ان ...) دلالت بر مفعول محذوف تودّ دارد و لفظ تود دلالت بر جواب لو مينمايد و اين مطلب اكنون بخاطرم رسيد و بحمد اللَّه واضح است.

تفسير:

چون خداوند مردم را از عقاب ترسانيد و بر حذر داشت (در آيه قبل) در اين آيه وقت عذاب و عقاب را بيان مى‌دارد و ميفرمايد:

(يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ‌)- روزى كه هر كسى آنچه عمل كرده است (در دنيا) مى‌يابد.

(مِنْ‌)- (در) طاعت و( خَيْرٍ مُحْضَراً)- (خير حاضر).

و نظير اين آيه آيه زير است: «و وجدوا ما عملوا حاضراً» آنچه عمل كردند در برابر خود حاضر مى‌يابند و مى‌بينند و همچنين اين آيه «و علمت نفس ما احضرت»- (هر كس و هر نفسى آنچه حاضر كرده خواهد دانست).

سپس در كيفيت وجود عمل و حضور عمل اقوالى گفته شده:

١- ابى مسلم و غير او گفته‌اند كه يعنى صحيفه‌ها و نامه‌هاى اعمال حسنه و سيئه را مى‌بيند و مى‌گيرد. و اين قول، اختيار قاضى نيز هست.

٢- يعنى جزاء عمل‌هاى خود را كه عبارتست از ثواب يا عقاب (بهشت يا دوزخ) مى‌يابند و ميگيرند ولى خود اعمال اعراض و خيرهايى بوده كه باطل شده و ديگر اعاده آنها جايز و درست نيست و بيمعنى است پس محال است كه خود آنها حاضر، يافت شود.

(وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ)- (و آنچه بدى كه بجاى آورده) يعنى هر انسانى آنچه گناه كرده حاضر مى‌يابد.

(تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ‌)- (دوست دارد كه بين خود و گناهانش)( أَمَداً بَعِيداً)- (فاصله دور و بسيارى باشد) يعنى آنها اعمال او نباشند.

درباره «امداً بعيداً» سدى گويد: مراد مكان و فاصله بسيار است. و مقاتل گويد: مراد فاصله بين مشرق و مغرب است.