ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٩٥ - تفسير

بيان آيه ١٥٢

لغت:

حس: كشتن و وجهى كه ريشه‌كن و نابود كند و اصل آن از احساس است و قتل را حس گويند چون حس را از بين ميبرد.

شأن نزول:

ابن عباس و براء عازب و حسن و قتاده گويند: وعده مذكور در روز احد بود زيرا مشركين را ميكشتند تا موقعى كه تير اندازان سنگر خود را خالى گزاردند و خالد از پشت بايشان حمله كرد و عبد اللَّه بن جبير و همراهانش را بكشت و مشركين دلگرم شده باز- گشتند و مسلمين را از عقب و جلو در ميان گرفتند و هفتاد تن از مسلمين شهيد شدند و كسى ندا داد كه محمد كشته شد.

در اين موقع خداوند بر مؤمنان منت نهاد و كفار بازگشتند و آيه در اين مورد آمده. اينك خداوند بيان مى‌دارد كه وعده خويش را به عمل آورده و راست گردانيد.

تفسير:

(وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ‌): يعنى خداوند بوعده‌اى كه بشما داد درباره نصرت شما در برابر دشمنان وفا كرد وعده‌اى كه قبلا فرموده بود( (بَلى‌ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ ...)) كه تفسيرش گذشت و گفته‌اند اين وعده گفته پيغمبر بوده به تير اندازان كه تا موقعى كه سنگر خود را خالى نكنيد پيروز خواهيد بود.

(إِذْ تَحُسُّونَهُمْ‌): وقتى كه آنها را ميكشتيد.

(بِإِذْنِهِ‌): يعنى با علم خدا و لطف خدا. زيرا اصل اذن: آزادى دادن در انجام فعلى است و لطف آسان گردانيدن كارى است چنان كه اذن نيز چنين است پس بلطف اذن گفتن نيكو است.

(حَتَّى إِذا فَشِلْتُمْ‌): تا اينكه از دشمن بترسيديد و از جنگ خود دارى كرديد و