راه‌هاى علمى پيشرفته، همان راه‌هاى قطعى يا دست كم اطمينان آورند، مثلاً پيش بينى‌هاى علم نجوم در موارد تشخيص پديده‌هاى خسوف و كسوف از جهت زمانى و موقعيت رؤيت از زمين، چه كلى و چه جزئى و مدت بقا و مجسم شدن و ... ؛ با كمترين اشتباه محقق مى‌شوند.

البته، در باره چگونگى اطمينان به كل اين داده‌ها گاه بحث هايى مطرح مى‌شود؛ هر چند درگذشته مجال ترديد در آنها بوده است، اما امروزه با پيشرفت‌هاى مهم علمى مجال اين ترديدها نيست. فرض تحقق شك در برخى حالات ناگهانى، همچون حركت ستاره‌اى كه بر حركت ماه تأثير مى‌گذارد، از موارد استثناست.

امروزه برنامه‌هاى كامپيوترى دقيقى تهيه شده كه مى‌تواند وضعيت هلال و درجه نورش را در هر زمان و مكان، چه در حال و آينده و چه درگذشته، معيّن كند.

از آنچه گفته شد، روشن مى‌شود كه نگاه منفى به داده‌هاى علم نجوم درست نيست.

بحث در پرتو ادله و قواعد عامه

نكته اول: موضوعات احكام شرعى، ممكن است يكى از اين حالات سه گانه را داشته باشد:

حالت اول: موضوعات اعتبار عرفى دارند؛ همچون «غنى» كه موضوع برخى احكام ، چون وجوب زكات فطره است و به منظور تعيين و تشخيص ثبوت و عدم آن، ناگزيريم به عرف مراجعه كنيم.

حالت دوم: موضوعات اعتبار شرعى دارند، همچون «نَسَب» كه موضوع