فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٥ - بازخوانى مفهوم نشوز زن و مرد در قرآن حامد مصطفوى فرد
دانستهاند. عدهاى نيز آن را اطاعت زن حتى در غياب شوهر تفسير كردهاند. (٧٧) برخى حفظ غيب را در حفظ نفس و مال خلاصه كرده (٧٨) و برخى نيز آن را حفظ نفس دانستهاند. (٧٩) از بين تمامى اين ديدگاهها، گفتار اخير (حفظ نفس) مختار نگارنده است، اما مؤيدات اين مطلب:
١. تبادر: با شنيدن «حفظ غيب». اولين مفهومى كه به ذهن متبادر مىشود، حفظ نفس است از شهوات در غياب همسر.
ممكن است اشكال شود كه تبادر براى پىبردن به وضع و كشف موضوع له، و در نتيجه تشخيص حقيقت از مجاز بهكار مىرود؛ در پاسخ بايد گفت: كاركرد تبادر فقط در تشخيص وضع حقيقى و يا مجازى منحصر نيست، بلكه گاه از تبادر براى رسيدن به مراد متكلم استفاده مىشود؛ به عنوان مثال، به حكم تبادر از روايت پيامبر(ص) كه فرمودند: «على اليد ما أخذت حتىتؤديه» (٨٠) براى اثبات «قاعده ضمان يد» استفاده مىشود.
٢. بارزترين مصاديق در حفظ غيب، حفظ نفس است. چه بسا در قرآن عامّى بيان مىشود، ولى از آن خاص اراده مىشود (٨١) و چه بسا عامى بيان مىشود، ولى بارزترين مصداق آن مد نظر است، مثل آيه ١٠٥ سوره توبه كه مىفرمايد:
(٧٧) آل سعدى، تيسير الكريم الرحمن، ص١٨٦.
(٧٨) بيضاوى، انوار التنزيل، ج٢، ص٧٣؛ سمرقندى، بحرالعلوم، ج١، ص٣٠٠؛ طبرسى، مجمعالبيان، ج٣، ص٦٩؛ ابن كثير دمشقى، تفسير القرآن العظيم، ج٢، ص٢٥٦؛ قرطبى، احكام القرآن، ج٥، ص٢٧٠؛ طبرى، جامعالبيان، ج٥، ص٣٨ و ٣٩.
(٧٩) قمى، علىبن ابراهيم، تفسير قمى، ج١، ص١٣٧؛ ابن ابىحاتم، تفسير ابن ابىحاتم، ج٣، ص٩٤١ به نقل از سدى و مقاتل؛ بغوى، معالم التنزيل، ج١، ص٦١٢؛ ميبدى، كشف الاسرار، ج٢، ص٤٩٣؛ طبرسى، مجمع البيان، ج٣، ص٦٩ به نقل از قتاده، عطاء و ثورى.
(٨٠) طوسى، الخلاف، ج٣، ص٢٢٨.
(٨١) سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ص٥٠٨.