فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥ - ديه جراحات زن هرگاه به ثلث برسد آیة الله سيد محمود هاشمى شاهرودى
زن در مقابل مرد قصاص عضو مىشود بدون پرداخت مابه التفاوت. مرد نيز در مقابل زن قصاص عضو مىشود و در مازاد بر ثلث، مابه التفاوت پرداخت خواهد شد. (٣)
همو عبارت ديگرى در باب قصاص كتاب شرايع دارد كه هر دو احتمال در آن مىرود؛ گرچه برخى فقط قول اول را از آن برداشت كردهاند:
ديه اعضا و زخمهاى زن مساوى مرد است تا به حد ثلث ديه مرد برسد، سپس نصف مىشود، چه جانى مرد باشد و چه زن. بر اين اساس، ديه يك انگشت زن صد دينار، ديه دو انگشت دويست دينار، ديه سه انگشت سيصد دينار و ديه چهار انگشت دويست دينار است. همچنين اعضا و زخمهاى مرد در برابر اعضا و زخمهاى زن بدون پرداخت مازاد، قصاص مىشود تا به حد ثلث برسد، سپس با پرداخت مازاد قصاص مىشود. (٤)
در اين عبارت، تعابير «سپس نصف مىشود...»، «سپس قصاص مىشود...» قابل حمل بر اراده بيش از ثلث است و از تعبير «تا به حد ثلث ديه مرد برسد»، مىتوان برداشت كرد كه خود ثلث نيز همين حكم رادارد وداخل در مغيىّ و محدود است. چنين تركيبهاى عبارتى كه براى بيان حد و اندازه به كار مىرود، ظهور در چنين معنايى دارد، و گرنه مناسبتر بود كه تعبير «تا به حد ثلث نرسد» را به كار مىبرد؛ چنان كه در عبارت نخست همين تعبير را به كار برد.
از فقهايى كه تصريح به رأى مشهور كردهاند، علامه حلى است. او در كتاب قواعد مىنويسد:
ديه زن مسلمان آزاد، در همه اقسام ديه و در حالات سه گانه، نصف ديه مرد مسلمان آزاد است، چه صغير باشد چه بالغ، چه عاقل باشد چه ديوانه، چه
(٣) همان، ص ٤٧٠.
(٤) همان، ج٢٥، ص ٤١٥.