سؤال: الف) مردى چون همسرش نمى‌تواند حامل جنين شود، نطفه خود را با توافق با زن اجنبى در مقابل مبلغى معين، به وسيله دستگاه‌هاى پزشكى در رحم زن اجنبى قرار مى‌دهد. نطفه مزبور از منى مرد وهمسر شرعى او شكل گرفته است و زن اجنبى فقط ظرف حامل آن محسوب مى‌شود. مشكلى كه به وجود آمده، اين است كه زنى كه براى حمل اجير شده بود، بچه‌اى را كه در رحم خود رشد داده، مى‌خواهد. نظر شما در اين مسئله چيست؟

پاسخ: با سمه تعالى، زنى كه منى در رحمش قرار گرفته، مادر شرعى بچه است. مادر، كسى است كه بچه را به دنيا مى‌آورد؛ چنان كه كلام خدا اين گونه اقتضا دارد: «الذين يظاهرون منكم من نسائهم ماهنّ أمهاتهم إن امهاتهم إلاّ اللائي ولدنهم؛ كسانى كه با زنانشان ظهار مى‌كنند، اين زنان، مادرانشان نيستند، مادرانشان فقط زنانى هستند كه آنها را زاييده‌اند». صاحب نطفه، پدر اين بچه است، اما همسرش مادر او نيست. بنابراين زن مزبور از جهت حق حضانت، اين حق را دارد تا دو سال بچه را در اختيار بگيرد، واللّه‌ العالم

ب) حكم بچه از جهت ميراث و از جهت فاميلى چگونه است؟

باسمه تعالى، تمام احكام سببى و نسبى را در مورد پدر و مادرش داراست، واللّه‌ العالم. (١٠)

اين نظر، تمام نيست؛ زيرا بدون شك از نظر عرف مادر حقيقى، زن صاحب تخمك است. معيار مادر بودن در ميان عقلا روشن است و آن اينكه نطفه از تخمك او باشد؛ همان گونه كه پدر كسى است كه بچه از سلول‌هاى او به وجود مى‌آيد. آيه‌اى كه به آن اشاره شده نيز بر غير از اين دلالت ندارد. ظاهر سياق آيه در صدد تعريف مادر به صورت تعبّدى نيست، بلكه در مقام بيان اين نكته است كه مادر حقيقى براى مردى كه زن خود را ظهار كرده، مادرى است كه او را به دنيا آورده

(١٠) مسائل وردود، ص١٠٠ ـ ٩٩.