وحكومت است. ابتدا به ساختار فقه اشاره شده و تقسيم مسائل فقهى به عبادات و معاملات و سياسات، يا تقسيم‌هاى مشابه كه از قديم در ميان فقها معمول بوده، گواه بر اين معنا دانسته شده است. سپس نقش پررنگ حكومت در تقسيمات دانشمندان معاصر از فريقين مانند شهيد آيت اللّه‌ سيد محمد باقر صدر، دكتر محمصانى، دكتر وهبه زحيلى و مصطفى زرقا و طرح آنان در تقسيم مباحث فقهى آمده است. در ادامه اين بحث با ارائه تقسيمى در مباحث فقه، نظر دانشمندان فريقين نيز ذكر شده است.

ـ برخى امور وظيفه حكومت‌هاست؛ مانند تشكيل بيت المال و خزانه كشور، قضاوت، اجراى احكام قصاص، ديات، جبران جنايات، مجازات متجاوزان به اموال، نفوس، اعراض و احكام محارب و مفسد .

ـ در برخى امور ديگر، قسمتى از وظيفه بر عهده عموم مسلمين است و قسمتى ديگر فقط در دست حكومت است؛ مانند امر به معروف و نهى از منكر كه گاه براى برچيدن منكرات و انجام وظايف ضرورى فقط بايد حكومت اقدام كند.

ـ پاره‌اى از امور هستند كه گرچه ظاهراً حكومت وظيفه‌اى در برابرشان ندارد، ولى بدون نظارت و پشتوانه آن قابل اجرا نيست مانند، نكاح، طلاق، نفقات، اولاد و مهور، تعليم و تربيت ، معاملات و روابط اقتصادى مردم و... .

ـ امورى كه مسئول خاصى در جامعه ندارد و طبعاً بر عهده سازمان هايى است كه وابسته به حكومت‌اند؛ مانند تأمين امنيت داخلى، حفظ اموال و نفوس مردم، نظارت بر امور ايتام و رعيت و قُصّر و نظم خيابان‌ها و بازارها و... .

ـ امور عبادى مانندنماز، روزه، حج و... نيز براى اجراى صحيح، نظارت يا حمايت حكومت را مى‌طلبد.

امورى ديگر وجود دارند كه مربوط به روابط مسلمين با غير مسلمين است؛ مانند احكام ذمه، معاهدات و تجارات با غير مسلمين و... .