تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٣٥ - تعريف طرب

مى‌دهد.

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

اين قيد (قيد طرب) در تعريف غناء صوت را در افراد لهو داخل مى‌نمايد و اين همان معنائى است كه شاعر در اينكلام اراده نموده:

أطربا و انت قنّسرى.

( آيا خواهان طرب بوده و خفّت را طالبى در حاليكه پيرمرد مى‌باشى).

كلمه « قنّسرى » يعنى شيخ و پيرمرد.

پس « طرب » در اين شعر بهمان معنائى است كه اهل لغت گفته‌اند يعنى خفّت و سستى عارض بر بدن چه آنكه اگر بمعناى مجرّد سرور و حزن مى‌بود معنا نداشت شاعر آنرا از شيخ كبير و پيرمرد بعيد بداند پس حتما مقصود از آن حالت رخوت و سستى است كه از پيران بعيد مى‌باشد.

و خلاصه كلام آنكه مجرّد كشيدن صدا بدون ترجيع طرب‌انگيز يا با ترجيع موجب آن نمى‌شود كه لهو تحقّق بيابد بلكه كشيدن صدا در صورتيكه با ترجيع بوده و موجب حصول طرب و سستى گردد لهو مى‌باشد و در نتيجه محكوم بحرمت است.

سپس مى‌فرمايند:

و كسانيكه در تعريف غناء به ذكر ترجيع بتنهائى اكتفاء كرده‌اند همچون مرحوم علّامه در قواعد مقصودشان ترجيعى است كه مقتضى اطراب باشد.

محقّق ثانى عليه الرّحمه در كتاب جامع المقاصد در شرح غناء فرموده:

مجرّد كشيدن صدا محرّم نيست اگرچه نفوس بآن مايل باشند مشروط باينكه بواسطه ترجيع بحدّ اطراب نرسد. انتهى.

شرح مطلوب‌

قوله: عن قراءة القرآن بها: ضمير در « بها » به لحون اهل الفسوق و المعاصى راجع است.

قوله: سواء كان مساويا الخ: ضمير در « كان » به ما كان من لحون اهل الفسوق و المعاصى راجع است.