تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٨٧ - در ذكر مغاصات زمين

و صدف در زير آب چنان مى‌نمايد[١] كه سنگى‌[٢] سپيد، و هر چه در آب بينند، حجم آن بزرگتر نمايد. و علّت آن آنست كه هرجرم كه ماوراى جسمى لطيف حس بصر بود، حجم آن بزرگتر نمايد.

و بگيرند ريسمانى‌[٣] چندانكه‌[٤] ارتفاع قعر مغاص‌[٥] باشد. و پاره چوب (كه آنرا حجمى زيادت باشد[٦]) و سر آنرا برسن دو شاخ [كنند]. و در دو طرف آن چوب پاره‌اى بندند، و سنگى سياه مقدار سى من در ميان آن چوب‌پاره بندند. و غواصى بينى (را)[٧] ببندد[٨] و توبره‌اى از ليف بافته مثل دامى در گردن افكند، و سر رسن در كشتى محكم كند، و پاى بر آن چوب‌پاره نهد كه سنگ بر وى معلّق باشد، و دست در رسن زند، و بدريا[٩] فروشود.

و آن سنگ‌[١٠] از براى آن باشد كه حيوانات دريائى از او بگريزند[١١] و هرگاه كه وال (يا نهنگ) قصد غوّاص كند، اگر امكان مهلت باشد پاى از [آن‌] چوب برگيرد[١٢] و هم بدان رسن در حال بر سر آب آيد.

و چون غوّاص بزير آب شود، چشم باز كند، و در قعر آب‌[١٣] چندانكه ممكن بود كه نفس نگاه تواند[١٤] داشت مى‌گردد[١٥]، و صدف‌

[١]ج، ن: در زير چنان نمايد

[٢]ع: يك سنگ‌

[٣]ب:

و ريسمانى‌

[٤]م، ج، ن: چندانچه‌

[٥]ب: خاص‌

[٦]در ع: بجاى اين جمله كلمه (غليظ) است‌

[٧]ب، ن: بينى را- ع: بينى‌

[٨]ن: بندد

[٩]ع: و در دريا

[١٠]م: و آن سنگ سياه‌

[١١]ب: بگريزد

[١٢]ع: بردارد

[١٣]م، ن، ج: آن‌

[١٤]ب: نفس چندين نگاه توان‌

[١٥]م: نگاه دارد.