تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٣٩ - فصل در معرفت ياقوت غريب و اشباه آن

و چون سركه را در ياقوت كبود مالند (در او) اندكى سرخى عارضى پيدا آيد.

و كندى گويد: كه يك پاره ياقوت اكهب ديدم، بوزن چهل مثقال، بيش از اين نديده‌ام.

و ياقوت سفيد برنگ بلّور باشد. و فرق او و بلّور بوزن توان كرد[١] و بسوهان. و شبه الماس مى‌سازند از ياقوت سفيد، چنانكه بر اكثر جوهريان مشتبه شود.

و از خواص ياقوت سفيد آنست كه چون در دهان‌[٢] گيرند، حالى دهان را سرد كند، و تشنگى بنشاند. و اگر از ياقوت سفيد پاره بزرگ باشد، گرد او قطرات مى‌نشيند. و علّت (اين) آنست كه هوائى كه ملاصق آن انا باشد، بسبب علّت برودت آب شود. و اگر آن آب را (بگيرند، و) بكسى دهند كه او را تب محرق‌[٣] باشد در حال شفا يابد.

فصل در معرفت ياقوت غريب و اشباه آن‌

آنچه بياقوت مشتبه شود و بدان‌[٤] ماند، كوسرم‌ ٧ باو ماند، و بيجاده. و لعل نيز باو[٥] ماند، لكن كوسرم بآتش تباه شود[٦].

و لعل بسوهان سوده گردد. اما بيجاده بآتش «و بسوهان‌[٧]»، بسيار بود كه بياقوت ماند. اما بوزن سبكتر باشد. و بسيار بود كه غلط كنند.

[١]ع: باشد

[٢]م، ج، ن: دهن‌

[٣]ع: تب دق‌

[٤]م، ن: و بدو

[٥]ن، ج: با او

[٦]ع: نشود

[٧]در م: نيست.