تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٢٨٤ - تعليقات

بهتر فرنگى است. وى از جمله زهرهاست، كسى را كه زهر نخورده باشد.

و اگر كسى زهر خورده باشد از جمله ترياقاتست. و اگر وى را سحق كنند و قدرى با سركه بگذارند و بر قوبا[١] بمالند آنرا زائل گرداند، و سودمند بود سعفه (بيمارى خشكريشه) را. گرم است در مرتبه چهارم خشك است در دوم. و آن شيرين و تلخ است. و آزمايشش آنست كه آنرا بآب بسايند و بر روى آينه ريزند و بگذارند تا خشك شود. اگر آينه رنگين شد تلخ است و الا شيرين. (بحر الحواهر) گوهريست مانند زمرد. (آنندراج)

دهنج بفارسى دهنه فرنگ باشد، و آن سنگى است كه در معادن مس و غير آن از بخارات معدن متكون مى‌شود. و دهنه نحاس بخار معدن مس است. (تحفه) و آنرا زنگار معدنى نيز گويند. (آنندراج).

[٣٥]- ص ١٢١ س ٣ يشب نيز انواع است.

يشب چند نوع است: سفيد روشن و سفيد و آنرا يشم نيز گويند.

و بعضى تخصيص يشم بسفيد مى‌كنند، و تخصيص يشب بسبز و سياه و زردفام و سبز زمردى و سبز سياه‌فام و سياه شفاف مانند شبق و ازرق خاكسترفام.

ابو ريحان گويد يشمى كه از زمين ختن آرند سفيد شيرفام است، از اين‌روى تصور كرده‌اند كه يشم غير يشب است.

[٣٦]- ص ١٢٣ س ٣ جمس‌

يا جمست جوهريست فرومايه و كم‌بها و سرخ‌رنگ، و معدن آن در قريه صفرا[٢] سه منزلى مدينه طيبه است. و ديگر به وشجرد بحدود چغانيان در واديى كه معروف به رام‌رودست باشد.

ابو ريحان فرمايد: كه از عبد اللّه بن عباس رضى اللّه عنه حكايت شده‌

[١]قوبا خشونت و درشتى است كه با خارش در پوست بدن پيدا شود.

[٢]صفرا نام قريه‌ايست بين مدينه و ينبع چنانكه در معجم البلدان آمده است و كلمه صفو كه در جواهرنامه بجاى صفرا ذكر شده غلط است.