و هم امتحان همه دوستان و هم‌رديفان و هم سنّ و سالان، و به تعبير ديگر، هم‌كلاسى‌ها و هم دوره‌اى‌ها، كه آيا به اين تقدير الهى رضا مى‌دهند و حسادت نمى‌ورزند و به برترى و تفوّق رفيق نابغه‌شان اعتراف مى‌كنند و در جاى خود، به تقديم مفضول بر فاضل تن نمى‌دهند؟ و ...
و يا چنين تفضيل و ترجيح ذاتى، حكمتى ديگر دارد و مثلًا نتيجه و ثمره اعمال صالحه والدين و بلكه بعضى از اجداد دور يا نزديك است «١» تا به ضميمه تلاش و خلوص، از باقيات صالحات آنان به حساب آيد؟ و يا ... و يا همه اينها؟
هرچه باشد در اين نكته بسيار اساسى و قابل توجّه، شكّى نيست كه «ليس للإنسان إلّا ما سعى» يعنى آن‌چه معيار فضيلت انسان است و به حساب خود انسان نوشته مى‌شود، سعى و تلاش او و به تعبير ديگر: سودى به نسبت سرمايه‌هاى ذاتى و موهبتى اوست (و إلّا اصل سرمايه كه ارتباطى به او ندارد و از آن خداست) و به بيان دقيق‌تر: معيار كرامت انسان تلاشى است در خور استعداد او، آن هم تلاشى جهت‌دار و هدفمند، آن هم در جهت عالى‌ترين هدف (اللّه) يعنى با خلوص نيّت كه