حكومت مى‌كرد و از كرانه‌هاى اقيانوس اطلس تا ديوار چين، پرچم پرافتخار او در اهتزاز بود ... ولى امروز آن همه عظمت و قدرت و سربلندى و افتخار، جاى خود را به ضعف و ناتوانى و پراكندگى سپرده ... نه آن موفّقيّت بى‌دليل بود و نه اين عقب‌ماندگى بدون جهت است». آن‌گاه عوامل اين نابسامانى را بررسى كرده، مى‌فرمايد:
«در ميان عوامل گوناگونى كه براى وضع نابسامان و اسف‌انگيز كنونى مى‌توان ذكر كرد دو عامل بيش از هر چيز، مؤثّر بوده است: ١- پراكندگى و نفاق ٢- عدم درك موقعيّت زمان ...».
و در توضيح عامل دوّم مى‌نويسد:
«هيچ ملّتى هرقدر هم قوى و نيرومند باشد نمى‌تواند افتخارات خود را حفظ كند مگر اين‌كه روح زمان را درك نمايد. پيشواى بزرگ مذهب ما امام صادق عليه السلام در يك گفتار كوتاه و پرمعنى اين حقيقت را بيان فرموده است آن‌جا كه مى‌فرمايد: «العالم بزمانه لاتهجم عليه الهواجس؛ كسى كه به روح زمان خود آشنا باشد هيچ‌گاه مورد هجوم و حمله ناگهانى حوادث حيران‌كننده واقع نمى‌گردد» راستى چقدر اين جمله پرمعنى است و چقدر ما از آن دور هستيم؟ بديهى است معنى درك روح زمان اين نيست كه نان را به نرخ روز بخوريم و با تغيير اوضاع زمان، حقايق و تعليمات اسلام را تغيير دهيم! بلكه منظور اين است از حوادثى كه در جهان مى‌گذرد باخبر باشيم، نقشه‌هاى دشمنان را بدانيم، از وسايل مفيد روز براى پيش‌برد مقاصد صحيح اسلامى استفاده نماييم و با استفاده از اين وسايل، تعليمات عالى و زنده اسلام را در سراسر جهان، در داخل و خارج كشورهاى اسلامى، بسط و گسترش دهيم و نداى روح‌پرور پيغمبر اكرم و ائمّه هدى عليهم السلام را به گوش عالميان برسانيم. همه شنيده‌ايم معجزات پيغمبران بزرگ همواره از نوع كارهايى بود كه اهل آن زمان در آن مهارت داشتند، اين خود يك درس بزرگ و ارزنده براى همه مسلمان‌هاست كه چگونه از هر وسيله مؤثّرى براى تبليغ حقايق دينى استفاده كنند. اگر پيغمبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله با آيات قرآن مجيد