مرحله رساند، اگر پرده‌هاى تعصّب و لجاجت جلو چشم عقل او را نمى‌گرفت و بر مركب كبر و غرور سوار نمى‌شد، راه بازگشت و توبه به روى او باز بود!
ولى غرور و لجاجت سبب شد كه نه تنها توبه نكند، بلكه بار شركت در گناهان همه گنهكاران را نيز بر دوش كشد، چه بار سنگينى كه هيچ كس قدرت تحمّل آن را ندارد!
و به همين دليل مولاى ما امير مؤمنان على عليه السلام در خطبه قاصعه از نهج‌البلاغه او را «فَعَدُوُّ اللَّهِ امامُ الْمُتِعَصِّبينَ وَ سَلَفُ الْمُسْتَكْبِرينَ» «١»
مى‌نامد، و به همگان اندرز مى‌دهد كه از حال او عبرت بگيرند كه چگونه محصول هزاران سال عبادت و بندگى را به خاطر يك ساعت كبر و غرور و لجاج از دست داد و او را از صف فرشتگان طرد كرد و به «اسفل السافلين» فرستاد.
هان اى عزيز! اگر خطايى از تو سر زد و مرتكب اشتباه يا گناهى شدى، با شجاعت در پيشگاه خدا به آن اعتراف كن، و با صراحت بگو خدايا! اشتباه كردم، مرا ببخش و عذرم را بپذير، و مرا از دام شيطان و هواى نفس رهايى ده كه تو «ارحم الرّاحمين» و «غفّار الذّنوب» هستى.
اين اعتراف و تقاضا به تو آرامش مى‌دهد و راه اصلاح و قرب خدا را به سوى تو مى‌گشايد.
بعد از آن براى اصلاح گذشته و جبران بكوش، و بدان اين كار نه تنها از مقام انسان نمى‌كاهد، بلكه به عكس ارزش او را بالا مى‌برد.
راه قرب به خدا راهى است كه تكبّر و لجاجت برنمى‌دارد، بسيارند كسانى كه مى‌توانستند از پيشتازان اين راه باشند، ولى بر اثر همين رذيله اخلاقى «غرور و لجاج» از راه بازماندند و در تيه ضلالت سرگردان شدند.
كبر و غرور و لجاج نه فقط در طريق خودسازى از موانع اصلى به شمار مى‌رود بلكه