١٩ سعه صدر، روحيّه جمعى و كار گروهى‌

هر كار خيرى و اقدام به هر عمل بنيادى و مهمّى، همچنان كه تحسين و تشويق عدّه‌اى را بر مى‌انگيزد، بعضى را نيز به انگيزه‌هاى مختلف (خواه انگيزه سليقه‌اى باشد و يا خطّى و جناحى و يا نفسانى و از باب حسادت‌هاى درونى) به مخالفت وامى‌دارد، ولى با توجّه به عامل «گذشت زمان» و پايدار بودن حق و عمل صالح، و هبوط و سقوط باطل، اين عدّه تدريجاً به خود مى‌آيند و متنبّه مى‌شوند، روشن است كه هم تحمّل مخالفت‌هاى آنان در آن زمان و هم به آغوش گرفتن و انتقام نگرفتن در اين زمان، شرح صدرى موهبتى و الهى مى‌خواهد كه معظّم‌له بحمداللّه از آن برخوردار بوده و هست.
مورد فوق تنها يكى از ميادين ظهور و بروز انشراح صدر است، چراكه اين خصيصه، ميادين ديگرى نيز، براى ظهور دارد كه از آن جمله است كار گروهى كردن و جمع را تحمّل نمودن.
توضيح آن‌كه: شكّى نيست كه جمع «وجود سيّال فرد» است و انسان‌ها در درونِ جمع، رشد خود را درمى‌يابند و تكامل پيدا مى‌كنند و از طرفى ديگر اتقان كار جمعى و پيشرفت آن به مراتب، بيشتر از كارهاى فردى است، امّا از آن‌جايى كه انسان، شيفته انديشه‌هاى خود و دلداده نوآورى‌ها و بافته‌هاى خود است، غالباً شرح صدرِ تحمّل سليقه‌ها و افكار ديگر را ندارد و از تن دادن به كار جمعى طفره