در آمدی بر تفکرات فلسفی - حسینی بیان،سید مهدی - الصفحة ١٣١ - نقش دانشمندان عجم در تحکِیم علوم اسلامِی و رشد آن

که منشأ آن اوامر و نواهِی خداوند بود، از پِیغمبر اخذ مِی‌کردند و عدّه‌اِی از مردم به ذهن خود مِی‌سپردند. به همِین مقدار مِی‌دانستند که مأخذ آنها از کتاب(قرآن) و سنّت نبوِی است و آن را از صاحب شرِیعت و اصحاب او فرا مِی‌گرفتند و به آن اکتفا مِی‌کردند.

در بِین اعراب آن روز، امر تعلِیم و تألِیف و تدوِین به‌طور کلِی ناشناخته بود و آنها خبرِی از علم و دانش نداشتند، به همِین جهت به علم و پِیشرفت‌هاِی بشرِی نِیازِی احساس نمِی‌کردند. جرِیان زندگِی بدِین منوال مِی‌گذشت، تا زمان اصحاب و تابعِین که آنها را مختصِّین مِی‌گفتند؛ اِین نامگذارِی به خاطر مخصوص بودن آنها براِی حمل آِیات و نقل آنها به قارِیان کتاب الهِی که اُمِّی نبودند مِی‌باشد، چه آنکه در آن روز اُمِیت (امِی بودن)[١] در مِیان صحابه، صفت عمومِی عرب‌ها بوده است.

در آن روزگار به حافظان قرآن، «قرّاء» مِی‌گفتند که در آن اشارتِی است که آنها فقط قارِی کتاب خدا و سنّت مأثور از طرِیق پِیغمبر صلِّی الله علِیه و آله بوده‌اند که معرفت به احکام شرعِیه نداشتند مگر از راه کتاب و حدِیثِی که در غالب موارد، تفسِیر و شرح کتاب به حساب مِی‌آمد.

[١] مرحوم طبرسِی در ضمن تفسِیر آِیه مبارکه (هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِِی الْأُمِِّیِینَ رَسُولاً مِنْهُمْ ِیتْلُوا عَلَِیهِمْ آِیاتِهِ وَ ِیزَكِِّیهِمْ وَ ِیعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی‌ ضَلالٍ مُبِین) (سوره جمعه، آِیه٢) مِی‌نوِیسد: «ِیعنِی العرب کانت امة أمِیة لا تکتب و لا تقرأ و له ِیبعث الِیه نبِی». (مجمع البِیان فِی تفسِیر القرآن، ج١٠، ص٤٢٨).