در آمدی بر تفکرات فلسفی - حسینی بیان،سید مهدی - الصفحة ٢٦٧ - ١ طرِیق? اهل استدلال و تحصِیل طرِیق ِیقِینى از راه برهان

طرِیق? اهل سلوک كه ذكر خواهد شد، آسان‌تر است و هر كسى كه داراى استعداد متوسّطى نِیز باشد مِی‌تواند از طرِیق مشاهد? موجودات و اقام? براهِین عقلى، به مسائل مبدأ و معاد تا حدودى پى برد. سالک اِین طرِیقه، به واسط? تحصِیل صور علمِیه حاكى از واقع، به حقاِیق مِی‌رسد؛ ولى بِین او و واقع صورتى حائل و حاجب است.

اِین علم، ِیعنى علم حاصل از اِین طرِیق را علم الِیقِین نام نهاده‌اند. هر كس به مسائل مربوط به مبدأ و معاد و احوال و نشئات بعد از موت و مباحث الهِیّه و نحو? صدور كثرت از حق (که فعلاً از قلمرو بحث ما خارج است) و كِیفِیت ثبوت صفات كمالِیه در عرص? وجود و ذات حق، با قَدم برهان و معراج استدلال پى ببرد: (فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِِیماً).[١]

اِین طرِیقه، بدون شک مقدّم بر طرِیق? اهل كلام ِیعنِی معتزله و اشاعره است و كلمات حكماى اسلامى در مباحث و مسائل مربوط به عقاِید اسلامى، كامل‌تر و تمام‌تر از اصول و مبانى اشاعره و معتزله است. بدون تعصّب و مجامله باِید گفت که طرِیق? تكلم، ملعبه با عقاِید و افكار و آراء شرِیعت محمّدِیه است. مسائل مدوّن در كتب كلامى اشاعره و معتزله، مجموعه‌اِی‌ مخلوط از ظلمات «بعضها فوق بعض» است، چون مسائل آن مبتنى بر مجادلات و

[١] سوره أحزاب، آِیه٧١.