در آمدی بر تفکرات فلسفی - حسینی بیان،سید مهدی - الصفحة ١٠٠ - اقسام خطاهاِی ذهنِی از منظر بِیکن

راه است که باِید دانشمند جداً از آنها بپرهِیزد. مهم‌ترِین آنها خطاهاِیِی است که ذهن مبتلاِی آنهاست. او خطاهاِی ذهن را ماِیه گمراهِی انسان مِی‌شمارد و آنها را به چهار قسم تقسِیم مِی‌کند:

١. خطاهاِیِی که از خصاِیص طبع بشر است؛ چنانکه در آئِینه معوّج و ناهموار، اشعه نور کج و منحرف مِی‌شود و در نتِیجه تصاوِیر را زشت و ناهنجار مِی‌سازد، در ذهن انسان هم محسوسات و معقولات تحرِیف و تضِیِیع مِی‌شوند. مثلا ذهن ماِیل است همه امور را منظم و کامل بداند و مِیان آنها مشابهت بِیجا قائل شود، چنانچه چون دائره و کره را مِی‌پسندد حکم به کروِیّت جهان و مستدِیر بودن حرکات اجزاء آن مِی‌نماِید.

٢. بت‌هاِی شخصِی ِیعنِی به اقتضاء طبِیعتِ اختصاصِی خود به آن دچار مِی‌شود؛ مانند اِینکه هر کس به امرِی دلبستگِی پِیدا مِی‌کند و آن را مدار و محور عقاِید خود قرار مِی‌دهد؛ چنانکه ارسطو شِیفته مستغرق منطق شده بود و فلسفه خود را بر آن مبتنِی ساخت. چنانکه ملاحظه مِی‌شود بعضِی طبعاً در هر بابِی لدِی الورود حکم جزمِی مِی‌کنند و برخِی تردِید و تأمل دارند تا آنجا پِیش مِی‌روند که شکاک مِی‌شوند، جماعتِی هم عاشق و شِیفته قدماء هستند و گروهِی آنان را ناچِیز شمرده و به متأخرِین مِی‌گراِیند.

٣. قسم سوم بت‌هاِی بازارِی است، ِیعنِی خطاهاِیِی که براِی مردم از نشست و برخواست ِیکدِیگر دست مِی‌دهد به‌خاطر نقص و قصورِی که در الفاظ و عبارات بازارِیان است و آنها را عامّه مردم