مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٢٣ - ترجم&#١٧٢٨ أحوال آیة الله نظام العلماء تبریزی

گرد آمدند، و همین‌که بر اریکه ریاست می‌خواست استوار گردد مختصر کسالتی پیدا کرد و برای استراحت و تنوّع هوا اطاقی برای او از اطاقهائی که به شطّ کوفه مشرف است اجاره نمودند. مرحوم کاظمی در آن اطاق استراحت می‌نمود که بدون مقدّمه و بر خلاف انتظار همه ناگهان شنیدیم که بر بالای مأذنه ندا می‌کنند که شیخ محمّد علی کاظمی رحلت نموده است.

ایشان می‌فرمودند: ما در خدمت آقای خوئی نشسته بودیم که منادی در مأذنه ندا کرد؛ آیة الله خوئی از این موضوع بسیار متأثر شدند و برای آن مرحوم طلب رحمت کردند.[١]

ترجمۀ أحوال آیةالله نظام العلماء تبریزی

مرحوم آیةالله حاج شیخ آقا بزرگ طهرانی (قدّه) در الذریعة جلد ١٤، صفحه ٢٣٥ به شمارۀ ٢٤٣٩ مرقوم داشته‌اند:

الشّهابُ الثّاقب فی ردّ النّواصب للمولی محمودبن محمّد نظام العلماء تبریزی (متوّفی ١٢٧١) تقریبًا فارسیٌ مطبوعٌ، کان جامعًا للمعقول و المنقول، و کان معلّمَ السّلطان ناصرالدّین شاه؛ و له کتاب الأخلاق (الّذی مرّ فی ج ١، صفحه ٣٨١) أنّه طُبع سنة ١٢٦٤ و قد وُقِفَتْ کتبُه بعد موته فی سنة ١٢٧٢، کما فصّلنا ترجمتَه فی الکرام البررة.

و در الذّریعة جلد ١، صفحه ٣٨١، شماره ١٩٧٤: أخلاق نظام العلماء گوید:

للمولی محمود بن محمّد التّبریزی، معلّمِ السّلطان ناصرالدّین شاه قاجار و المتوفّی حدود سنة ١٢٧٠. کتبه بمشهد شاه عبدالعظیم الحسنی و فرغ منه فی لیلة

[١]ـ جنگ ٧، ص ٣٩٦ الی ٣٩٧.