مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣٥٩ - سهمی&#١٧٢٨ فرانسه و انگلیس به جای خود ماند، سهمیّ&#١٧٢٨ مصر را هم انگلیس خرید

حاکمانی نالایق، ضعیف بر مصر حکومت می‌کردند. ظلم و اسراف و خرج‌های گزاف، بیداد می‌کرد.

سرمایه‌داران خارجی، مخصوصاً بانکداران انگلیسی و فرانسوی، پولهایی با سودهای هنگفت به خدیوهای مصر وام می‌دادند که اغلب هم برای هزینه‌های شخصی ایشان مصرف می‌شد. بعد همین‌که پرداخت سود این وام‌ها کمی به تأخیر می‌افتاد، کشتی‌های جنگی برای جمع‌آوری این منافع به مصر می‌آمدند.

مصر از عثمانی اطاعت نداشت. کانال سوئز را باز کردند. سهمیۀ فرانسه و انگلیس به جای خود ماند، سهمیّۀ مصر را هم انگلیس خرید

سهمیۀ فرانسه و انگلیس به جای خود ماند، سهمیّۀ مصر را هم انگلیس خرید

کانال مهمّ سوئز در سال ١٨٦٩ م با کار اجباری و ستم‌های فراوان حفر شد. حمل و نقل دریایی اروپا، آسیا، استرالیا متوجّه آن شد. اهمیّت مصر رو به افزایش گذاشت. برای انگلستان که علایق و منافع زیادی در هند و مشرق داشت، تسلّط بر کانال و بر مصر اهمیّت فوق العاده‌ای پیدا کرد. سهام خدیو مصر از کانال سوئز به دلیل احتیاج وی به پول به قیمت ناچیزی توسّط انگلستان خریداری شد؛ بقیّۀ سهام مصر از کانال نیز در دست فرانسه ماند. عملاً مصر نقشی در کانال نداشت و راه نفوذ انگلیس در آن باز شده بود. گاهی سودِ به دست آمدۀ از کانال چند برابر مبلغی می‌شد که خریده شده بود.

از سال ١٨٧٩ م دخالت دائمی در امور داخلی مصر توسّط انگلیس آغاز شد. در حدود سال ١٨٨٢ م ناوگان جنگی انگلیس، اسکندریّه را گلوله باران کرد و پس از شکست مقاومت، بر مصر مسلّط شد. بارِ تمامی این ستم‌ها و نابسامانی‌ها را مردم بیچارۀ مسلمان بر دوش کشیدند.

در بخش‌های دیگر عثمانی نیز وضع بهتر از مصر نبود. فرمانروایان ترک با اختیارات وسیع حکومت می‌کردند بیش از هر چیز به فکر بقای حکومت و سلطۀ خود