مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢٦٠ - قیمت ادیان به قدر آن قیمتی است که پیروان آن ادیان دارند

لیَصلح أمر هذه الأمّة. سنائی با وجود اینکه در دورۀ زندگانی او، اسلام هشت قرن نزدیک‌تر از امروز به منبع ظهورش بود و هنوز چندان آلوده با خرافات نشده بود، خطاب به پیامبر آخرالزمان کرده می‌گفت:

و در صفحه ٩٠ و صفحه ٩١ گوید:

چون در سال ١٨٨٣ مسیحی، سیّد در پاریس با فیلسوف و مورّخ مشهور «اِرْنِستْ رِنانْ» (Ernest Renan) آشنا شد و در یک کنفرانس او در مدرسۀ سوربون (Sorbonne) در باب «دین اسلام و علوم» مقاله‌ای در روزنامۀ دِبا (Debats) انتشار داد، فردای آن روز (یعنی در ١٩ ماه اَیار ١٨٨٣) رِنانِ حکیم جوابی بسیار مؤدّبانه در همان روزنامه به او داد. رِنان در آن مقالۀ جوابیِ خود، دربارۀ سیّد جمال الدّین چنین می‌گوید، و وصفی و حکمی پرنوازش‌تر از این، از زبانی صالحتر از این، در حقّ سیّد هیچ‌وقت کسی نشنیده است:

«کمتر اشخاصی در من تأثیری شدیدتر از این تولید کرده‌اند؛ همین مکالمۀ من با وی (سیّد جمال الدّین) بیشتر از همه مرا وادار کرد که موضوع کنفرانس خود را در سوربون به قرار ذیل انتخاب کنم: «روابط روح علمی و اسلام» شیخ جمال الدّین یک افغانی است که کاملاً از خرافات اسلام آزاد و رسته است. او از این نژادهای قوی نهاد سمت فراز ایران است که همسایه هند می‌باشد؛ و در آنجا روح آریائی، در زیر طبقه سطحی اسلام رسمی هنوز زنده است.

[قیمت ادیان به قدر آن قیمتی است که پیروان آن ادیان دارند]

شیخ بهترین دلیلی است به وجود آن حقیقت بزرگ که ما غالباً اعلام کرده‌ایم و آن عبارت است از اینکه قیمت ادیان به قدر آن قیمتی است که پیروان آن ادیان دارند.

حرّیت افکار شیخ، طبیعت نجیب و درست وی در موقع صحبت، مرا به این