مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣٦٠ - انگلیسیها شجاع المُلک را سپر اعتراض مردم کردند، امّا در حقیقت افغان در قبض&#١٧٢٨ انگلیس بود

بودند و کاری به وضع فکری، اقتصادی و اجتماعی مردم نداشتند. اختلاف‌های مذهبی، تفرقه‌ها و برخوردهای قومی و گروهی مشغلۀ مسلمانان شده بود.

سرنوشت شبه قارۀ هندوستان که مسلمانان زیادی در آن زندگی می‌کردند، در چنگ انگلستان و أیادی دست‌نشاندۀ آن افتاده بود. هند منبع عمدۀ موادّ خام کارخانه‌های انگلستان و بازار مصرف کالاهای انگلیسی‌ بود.

وضع مسلمانان بیش از دیگران اسف آور بود. و بیشترین بار دشواری‌ها و مشکلات بر دوش مسلمین قرار داشت. بر اثر سیاست‌های انگلیس، مسلمانان در لاک خود فرو رفته بودند و در صحنه‌های زندگی حضور نداشتند. برای امرار معاش و ادامۀ حیات ناگزیر بسیاری از آنان، مزدور کمپانی هند می‌شدند. درگیری‌های خشونت‌آمیزی که میان عمّال انگلیس و مسلمانان به وجود می‌آمد، تلفات زیادی از خود بجای می‌گذارد و هر روز مسلمان مظلومی از پای درمی‌آمد.

افغانستان با اینکه رسماً تحت سلطۀ استعمار نبود، امّا وضع بهتری از سایر کشورهای اسلامی نداشت. در سال‌های حدود ١٢٥٠ ه‌.‌ق سرنوشت افغان نیز کم و بیش به دست انگلستان رقم می‌خورد.

انگلیسی‌ها شجاع المُلک را سپر اعتراض مردم کردند، امّا در حقیقت افغان در قبضۀ انگلیس بود

کامران میرزا حاکم هرات، و یار محمّد خان وزیر او، به خواست استعمار نوای استقلال از ایران را سردادند و یا مناطق دیگر را تهدید کردند. دولت انگلیس، پیشاور را از افغانستان جدا و به امیر سهند واگذار کرد.

در سال ١٨٣٨ م انگلیسی‌ها به اتّفاق سیک‌ها و ... جمعاً به تعداد ٤٠ تا ٥٠ هزار نفر به سمت افغانستان روان شدند. دوست محمّدخان به زودی گرفتار آمد، کهندل‌خان به دولت ایران پناهنده شد و شجاع الملک به کمک انگلستان به تاج و تخت رسید.