مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣٧٤ - یک نفر نجف رفته زیر یک قرارداد را امضاء نکرده است؛ همه، دکترها و مهندسین فرنگرفته بودهاند

معارف اسلامی، ادبیّات و فرهنگ ملّی با دید حقارت نگریسته می‌شد.

روحانیّت شیعه، پشتیبان ملّت و استقلال

صفحۀ ٣٥٠:

در این عصر که استعمار هزار چهره به ایران راه یافته بود و حرکات او مرموزانه و خطرناک می‌نمود، علماء و روحانیّت بسان دیده‌بانی بیدار و هوشیار، بیش از پیش به مسائل سیاسی و بین المللی توجّه می‌کردند.

البتّه علماء در ابراز مخالفت با دشمنان اسلام و کشور و دفاع از استقلال، سابقه دیرینه‌ای دارند. بارهای بار در تاریخ ایران و دیگر کشورها، جلودار بوده‌اند و دست ردّ بر سینه متجاوزین زده‌اند ولی در قضیّه تنباکو واکنش سریع و حساب شده انجام گرفت. علماء با دیدی پخته و آگاهی‌های همه جانبه وارد میدان شدند. دشمن را و ترفند‌های او را دقیق شناخته بودند. فهمیده بودند که این دشمن،‌ گرگی است در لباس میش. کار و مشی او با دیگر دشمنان، مثل مغول و... فرق آشکار داشت.

این استعمار بود و با هزار نیرنگ، گوساله سامریّ بود؛ دور کردن مردم از او و بازگو کردن خطر او برای مردم کاری بود به شدّت مشکل که علماء از این آزمون سربلند در آمدند. این در حالی بود که روشنفکران یا متوجّه عمق فاجعه نبودند‌ و در این باره درک درستی نداشتند، و یا دستی در کاسۀ بیگانه داشتند.

یک نفر نجف رفته زیر یک قرارداد را امضاء نکرده است؛ همه، دکترها و مهندسین فرنگ‌رفته بوده‌اند

من[١] به عنوان کسی که رشتۀ کارش تاریخ و مسائل اجتماعی است ادّعا می‌کنم که: در تمام این دو قرن گذشته که قرارداد بازی‌ها با غرب استعمار شروع

[١]ـ علی شریعتی (محقّق)