شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٢٨ - انتظار فرج و ظهور دولت كريمه

زمين قرار خواهد داد همان‌گونه كه پيشينيان آنها را جانشين قرار داد و دين و آيينى را كه براى آنان پسنديده است برايشان پابرجا و مستقر خواهد كرد و ترسشان را به امنيّت مبدّل مى‌سازد به‌طورى‌كه تنها مرا مى‌پرستند و چيزى را شريك من قرار نخواهند داد.)

درباره كلمه «ليستخلفنّهم» دو احتمال وجود دارد: [١] - يعنى مقام خليفة اللهى بر ايشان قرار دهد نظير اينكه خداوند به حضرت داود عليه السّلام مى‌فرمايد: يا داوُدُ إِنّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي اَلْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ اَلنّاسِ بِالْحَقِّ‌١، (اى داود ما تو را جانشين خود روى زمين قرار داديم پس بين مردم براساس حق داورى كن). خداوند حضرت داود را خليفه خود قرار داده تا كسانيكه نمى‌توانند با خدا در رابطه باشند با نماينده خدا ارتباط داشته باشند.

انبياء همه خليفة اللّه هستند. درباره‌ى حضرت آدم عليه السّلام قرآن مى‌فرمايد: وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي جاعِلٌ فِي اَلْأَرْضِ خَلِيفَةً‌، (در نظر بياور وقتى را كه پروردگارت به ملائكه فرمود من مى‌خواهم روى زمين خليفه قرار دهم.) مفسرين مى‌گويند منظور خليفه براى خدا است يعنى مى‌خواهد براى خودش نماينده يعنى آدم ابو البشر و يا انسان كامل را قرار دهد.

٢ - احتمال دوم اينكه قرار دادن خليفه به معنى «خليفة الماضين» است يعنى جانشين گذشته‌ها، آنها كه منقرض شدند ديگران

[١]- ص، ٢٦.