شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ٧٦ - حقيقت دعا

براساس اين روايت حضرت كلمه «ما» در «ما يعبؤا» را نافيه ندانسته‌اند و برخلاف دو احتمال سابق، كلمۀ «ما» طبق اين روايت، استفهاميۀ توبيخيه و يا انكاريه است يعنى انتظار داريد خداوند چه اعتنا و توجهى به شما بكند با اينكه حاضر نيستيد او را بخوانيد و عبادت كنيد و از پيامبرانش پيروى نماييد؟

به نظر من احتمال ديگرى هم در آيه هست كه «ما» در «ما يعبؤا» را استفهام انكارى بگيريم و معناى آيه اين باشد: خداوند چه اعتنا و لطفى به شما دارد اگر توسط پيامبران و اولياء، شما را دعوت به حق و ارشاد به حقيقت نداشته باشد. اما متأسفانه آنان را تكذيب كرديد.

يعنى با اين كه خداوند ما را خلق فرموده و همه نعمتهاى مادى و معنوى را در اختيار ما گذاشته است اگر براى ما انبياء را نفرستد و به واسطۀ آنها ما را به خودش دعوت نكند گويا همه نعمتهاى ديگر بى‌فايده است و توجّهى به بندگان نكرده است. طبق اين احتمال آيه مربوط مى‌شود به فلسفه نبوت و نقش انبياء در هدايت انسانها، كه اگر نباشند خلقت نظام آفرينش قدر و قيمت و بقاء و دوامى ندارد و فايده‌اى در آن نيست.

حقيقت دعا

قرآن كريم حقيقت دعا را عبادت مى‌داند و مى‌فرمايد: قالَ رَبُّكُمُ اُدْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ اَلَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ‌