شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ٥٧ - رحمت و نقمت

داراى مراتب مختلف و مصاديق متفاوت است و حقيقت آن از انفعالات جسمانى و مقدمات مادى خالى است هرچند در موجودات جسمانى ملازم با فعل و انفعالات مادّى و مبادى جسمانى است.

رحمت و نقمت

نقمت مقابل رحمت است كه نتيجه‌ى صفت غضب مى‌باشد و قبلا عرض شد نقمت اسم مصدر از انتقام است و ممكن است صفت رحمت و نقمت هردو مربوط به موارد باشند يعنى يك‌جا رحمت مورد دارد و يك‌جا غضب و گاهى هم ممكن است انسان بى جا غضب كند و يا بى‌جا ترحّم نمايد.

به قول شاعر:

ترحّم بر پلنگ تيز دندان ستمكارى بود بر گوسفندان

پلنگ آمده گله گوسفند را پاره پاره كند اگر بگوئيم چه‌كار داريم، او نيز با اميد آمده است چرا نااميدش كنيم بگذار گوسفندها را پاره كند و برود اين ترحم بيجا و بى‌مورد است و ستمكارى بود بر گوسفندان.

انتقام كشيدن هم ممكن است بى‌جا يا به‌جا باشد. و خدا را در دعاى افتتاح اينگونه توصيف مى‌كنيم كه در جائى كه جاى رحمت است از همه مهربانتر است و هنگامى كه جاى انتقام است كيفرش از همه شديدتر است.

حالا چطور تصوّر كنيم كه عفو و رحمت و يا انتقام كشيدن به مورد باشد؟ براى روشن شدن مطلب يك مثال اجتماعى مى‌زنم.