شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ٥١ - عقيد&#١٧٢٨ حكما در رحمت و غضب

ترميم و جبران مى‌شود نهايت اين كه رحم و ترحم داراى معناى كلى و مشكّك و ذومراتب است مثل نور و هستى، كه داراى مراتب قوّى، متوسط و ضعيف است و رحم در مرتبه ضعيفش ملازم با انفعالات جسمانى و لوازم مادى است. يعنى در انسانها - اما در مورد خداوند مرتبه عاليه آن منظور است كه همان كمال وجودى است و سبب تكميل و ترميم نواقص و جبران كمبودها در موجودات مى‌شود.[١]

نتيجه اينكه مى‌فرمايد: اين انفعالات جسمانى كه مثلا مى‌بينيم فرد ناتوانى زمين خورده ناراحت مى‌شويم، نفس اين ناراحتى رحم نيست بلكه ما انسانها چون اعصاب و قلب داريم و وسائل ادراك و احساس مادى در ما وجود دارد، قلبا متأثر مى‌شويم و اين چون طور نيست كه اين تأثّر قلبى مقوّم و حقيقت رحم باشد كه بدون آن يافت نشود خير، بلكه، رحم در موجودات مراتب متفاوتى دارد و در موجودات مادى ملازم با اسباب و لوازم مادى و تأثرات جسمانى و انفعالات روحى است ولى در مجرّدات مخصوصا خداوند، هيچ‌گونه شائبه ماديت و مبادى جسمانى وجود ندارد.

[١]- الاسفار الاربعه، ج ٦، فصل ٦، ٧، ٨ و ٩ و موقف خامس.